Grypa – objawy, leczenie i powikłania

Masz gorączkę, łamie Cię w kościach i zastanawiasz się, czy to już grypa, czy „zwykłe” przeziębienie. W tym tekście znajdziesz opis najczęstszych objawów grypy, sposobów leczenia i możliwych powikłań. Dowiesz się też, kiedy musisz pilnie zgłosić się do lekarza i jak skutecznie zapobiegać zakażeniu.

Czym jest grypa?

Grypa to ostra infekcja wirusowa układu oddechowego wywoływana przez wirusy z rodziny Orthomyxoviridae, głównie typów A i B, rzadziej C i D. Patogen zakaża komórki nabłonka dróg oddechowych, prowadząc do stanu zapalnego i uszkodzenia bariery ochronnej. W odróżnieniu od zakażeń bakteryjnych, grypa nie reaguje na antybiotyki, ponieważ antybiotyki nie działają na wirusy i stosuje się je jedynie w razie wtórnych nadkażeń bakteryjnych.

Wirusy grypy dzielą się na kilka typów, które różnią się rezerwuarem, zmiennością genetyczną i zdolnością do wywoływania epidemii oraz pandemii, dlatego warto znać ich podstawowe cechy:

• Typ A – zakaża ludzi i zwierzęta (m.in. ptaki wodne, świnie), ma największy potencjał epidemiczny i pandemiczny, cechuje się bardzo dużą zmiennością antygenową i jest odpowiedzialny za historyczne pandemie.
• Typ B – rezerwuar stanowią wyłącznie ludzie, wywołuje sezonowe epidemie, szczególnie u dzieci i młodzieży, a jego zmienność antygenowa jest umiarkowana; wirus grypy typu B dzieli się na dwie linie: Victoria i Yamagata.
• Typ C – zakaża ludzi i świnie, zwykle powoduje łagodne infekcje przypominające przeziębienie i nie prowadzi do większych ognisk zachorowań.
• Typ D – dotyczy głównie bydła, według aktualnych danych nie powoduje zakażeń u ludzi i ma znaczenie przede wszystkim w weterynarii.

Zakażenie grypą szerzy się głównie drogą kropelkową podczas kaszlu, kichania czy rozmowy, ale wirus może przetrwać kilka godzin na powierzchniach i przenosić się przez ręce na błony śluzowe nosa, ust i oczu. Częste mutacje, zwłaszcza u wirusa typu A oraz w liniach Victoria i Yamagata grypy typu B, sprawiają, że szczepionka przeciw grypie jest aktualizowana co sezon, a obecne szczepionki czterowalentne zawierają zwykle dwa szczepy A oraz dwa szczepy B.

Typowy okres inkubacji grypy wynosi 1–4 dni, średnio około 2 dni. Dorośli są zakaźni od około 1 dnia przed pojawieniem się objawów do około 5 dni po ich wystąpieniu, u dzieci wydzielanie wirusa może trwać ≥10 dni, a u osób z ciężką immunosupresją nawet kilka tygodni. Szacuje się, że do 50% zakażeń grypą przebiega bezobjawowo, co sprzyja jej szerzeniu się w populacji.

Wirus grypy typu A zakaża zarówno ludzi, jak i wiele gatunków zwierząt, łatwo wymienia materiał genetyczny między szczepami zwierzęcymi i ludzkimi oraz wykazuje bardzo dużą zmienność antygenową, dlatego niesie ze sobą ryzyko pandemii. Wirus grypy typu B ogranicza się do człowieka, nie ma praktycznie transmisji międzygatunkowej i zmienia się wolniej, więc powoduje jedynie sezonowe epidemie – to właśnie różnice w rezerwuarze i zmienności przekładają się na o wiele mniejsze ryzyko pandemii w przypadku typu B.

Jakie są objawy grypy?

Grypa, niezależnie czy wywołuje ją grypa typu A, czy grypa typu B, zaczyna się zazwyczaj nagle u osoby, która jeszcze kilka godzin wcześniej czuła się zupełnie zdrowa. Dominują objawy ogólne: wysoka gorączka, dreszcze, silny ból mięśni i stawów, ból głowy, uczucie rozbicia oraz bardzo wyraźne osłabienie. Do tego dołączają się objawy ze strony dróg oddechowych, najczęściej suchy, męczący kaszel, ból gardła i niewielki nieżyt nosa.

U niektórych grup wiekowych obraz kliniczny bywa odmienny, dlatego warto zwrócić uwagę na specyficzne dolegliwości u dzieci i osób starszych:

• u dzieci – częstsze są nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, szybszy i głośny oddech, zaostrzenie objawów astmy lub świszczący oddech, a także bardzo wysoka gorączka powyżej 39–40°C,
• u seniorów – gorączka może być nieznaczna lub wcale się nie pojawić, natomiast dominuje silne osłabienie, senność, pogorszenie wydolności oddechowej oraz zaostrzenie chorób przewlekłych,
• u osób z chorobami przewlekłymi – pierwszym sygnałem grypy bywa pogorszenie kontroli cukrzycy, niewydolności serca czy POChP, a nie typowe bóle mięśni.

Ostry okres choroby trwa najczęściej 3–7 dni, po czym gorączka i najsilniejsze objawy ogólne ustępują. Kaszel i uczucie zmęczenia mogą utrzymywać się ≥2 tygodni, a u osób w podeszłym wieku pełna rekonwalescencja po grypie, szczególnie po zakażeniu wirusem grypy typu B z powikłaniami, potrafi wydłużyć się nawet do około miesiąca.

Objawy typowe i jak długo trwają?

Najwcześniej zwykle pojawia się nagła gorączka z dreszczami, często w ciągu kilku godzin od pierwszego uczucia rozbicia, oraz ból głowy i mięśni. Gorączka w przebiegu grypy trwa zazwyczaj 2–4 dni, a objawy ogólne, takie jak bóle mięśni, stawów czy silne zmęczenie, są najbardziej dokuczliwe przez 1–3 dni. Kaszel, zwłaszcza suchy i męczący, potrafi być uporczywy i utrzymywać się ponad 2 tygodnie, nawet gdy inne objawy już ustąpiły. Warto mieć z tyłu głowy, że do około 50% zakażeń grypą, zwłaszcza typu B, może przebiegać skąpoobjawowo lub bezobjawowo, co utrudnia kontrolę nad szerzeniem się choroby.

Kiedy udać się do szpitala?

Nie każdy przypadek grypy wymaga hospitalizacji, ale wystąpienie pewnych sygnałów ostrzegawczych powinno skłonić Cię do pilnego wezwania pogotowia lub natychmiastowego wyjazdu na Szpitalny Oddział Ratunkowy, gdy zauważysz:

• ciężką duszność, narastające trudności w oddychaniu, głośny lub przyspieszony oddech, uczucie „braku powietrza” przy minimalnym wysiłku,
• sinicę – sine lub fioletowe zabarwienie warg, skóry wokół ust, czubka nosa albo palców,
• bóle w klatce piersiowej, ucisk za mostkiem, ból nasilający się przy oddychaniu lub kaszlu,
• zaburzenia świadomości: dezorientację, majaczenie, trudności z wybudzeniem, utratę przytomności,
• drgawki, szczególnie u dziecka z gorączką,
• objawy znacznego odwodnienia – bardzo mała ilość oddawanego moczu, suchość w ustach, brak łez u dziecka podczas płaczu, zawroty głowy przy wstawaniu,
• krwioplucie lub różowe, pieniste plwociny,
• bardzo wysoką gorączkę >40°C oporną na leki przeciwgorączkowe,
• wysypkę krwotoczną albo drobne sine plamki na skórze, które nie znikają po uciśnięciu.

Pilny kontakt z lekarzem (wizyta w POZ, konsultacja nocna i świąteczna, teleporada) jest potrzebny, jeśli gorączka utrzymuje się ponad 3 dni, objawy znowu się nasilają po krótkiej poprawie, pojawia się nowy ból w klatce piersiowej lub duszność albo gdy masz choroby przewlekłe i czujesz, że Twój stan szybko się pogarsza. W grupach ryzyka, takich jak osoby starsze, dzieci, kobiety w ciąży i pacjenci z chorobami przewlekłymi, próg czujności powinien być niższy, a decyzja o ocenie lekarskiej częstsza.

Jak odróżnić grypę od przeziębienia i COVID-19?

W praktyce objawy grypy, przeziębienia i COVID‑19 często się nakładają, dlatego samopoczucie nie zawsze pozwala jednoznacznie wskazać przyczynę infekcji. Pomocne bywa porównanie typowego początku choroby, najczęstszych objawów oraz czasu wylęgania:

Mimo różnic w obrazie klinicznym pewne rozpoznanie umożliwiają dopiero testy diagnostyczne, takie jak RT‑PCR czy Testy Combo wykrywające jednocześnie grypę A/B, SARS‑CoV‑2 oraz RSV. W sezonie infekcyjnym lekarze coraz częściej sięgają po takie panele, zwłaszcza u pacjentów z grup ryzyka i w razie cięższego przebiegu choroby.

• nagły początek dolegliwości z wysoką gorączką, dreszczami i silnym bólem mięśni bardziej wskazuje na grypę niż na zwykłe przeziębienie,
• łagodny początek, dominujący katar, kichanie i ból gardła bez wysokiej gorączki przemawiają raczej za przeziębieniem niż grypą,
• utrata węchu i smaku, przedłużające się zmęczenie oraz dłuższy okres wylęgania sugerują COVID‑19, a nie klasyczną grypę,
• pogorszenie oddychania, ból w klatce piersiowej lub nagłe osłabienie wymagają pilnej diagnostyki niezależnie od podejrzanego patogenu.

Jak diagnozuje się grypę?

W praktyce lekarz często rozpoznaje grypę na podstawie charakterystycznych objawów i sezonu zachorowań, szczególnie gdy w okolicy potwierdzono liczne przypadki zakażeń. Do potwierdzenia etiologii wirusowej potrzebne są jednak badania wirusologiczne, które wykrywają materiał genetyczny lub antygeny wirusa; zaleca się je zwłaszcza przy ciężkim przebiegu, u osób z grup ryzyka, pacjentów hospitalizowanych oraz do celów nadzoru epidemiologicznego prowadzonego m.in. przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, WHO i CDC.

Testy wykrywające grypę

W diagnostyce laboratoryjnej grypy stosuje się kilka metod, które różnią się czułością, swoistością, czasem oczekiwania na wynik i dostępnością w codziennej praktyce:

• RT‑PCR – reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkryptazą, uznawana za „złoty standard”, ma bardzo wysoką czułość i swoistość (zwykle >95%), pozwala odróżnić typy A i B oraz często określić podtyp; wynik można uzyskać w ciągu od około 2 do 24 godzin, zależnie od organizacji laboratorium.
• Szybkie testy antygenowe / RIDT – wykrywają antygeny wirusa w materiale z nosa lub gardła, dają wynik w 10–30 minut, czułość jest umiarkowana, ale swoistość wysoka, dlatego dodatni wynik potwierdza zakażenie, a wynik ujemny nie wyklucza grypy, szczególnie przy nasilonych objawach.
• Testy Combo – panele wykrywające jednocześnie wirusy grypy A i B, SARS‑CoV‑2 oraz RSV, oparte na technologii RT‑PCR lub testów antygenowych; pozwalają uzyskać wynik w 15–60 minut i są coraz częściej dostępne w POZ oraz na SOR.
• Immunofluorescencja bezpośrednia – metoda wymagająca odpowiedniego laboratorium, ma dobrą swoistość i umiarkowaną czułość, wynik uzyskuje się zwykle w ciągu kilku godzin, częściej używana jest w diagnostyce szpitalnej.
• Izolacja wirusa w hodowli komórkowej – metoda referencyjna używana głównie w ośrodkach specjalistycznych do badań naukowych i nadzorczych, bardzo czuła, ale czasochłonna, ponieważ na wynik czeka się 3–10 dni.
• Testy serologiczne – wykrywają przeciwciała przeciwko wirusom grypy, są przydatne w badaniach epidemiologicznych i ocenie odpowiedzi poszczepiennej, ale nie służą do rozpoznania ostrej infekcji, ponieważ przeciwciała pojawiają się dopiero po pewnym czasie.

Materiał do badań i kiedy pobrać próbki

Skuteczność testu w dużej mierze zależy od odpowiednio pobranego materiału i czasu jego pobrania, najczęściej wykorzystuje się:

• wymaz z nosogardła – cienkim wymazówkiem wprowadzonym głęboko do jamy nosowej, to materiał o najwyższej czułości w większości testów,
• połączony wymaz z nosa i gardła – powszechnie stosowany w szybkim testowaniu,
• aspirat lub popłuczyny z nosogardła – szczególnie u małych dzieci lub pacjentów, u których trudno pobrać standardowy wymaz,
• materiał z dolnych dróg oddechowych (aspirat z tchawicy, popłuczyny oskrzelowo‑pęcherzykowe) przy ciężkim zapaleniu płuc, zwłaszcza u osób wentylowanych mechanicznie.

Najwyższe miano wirusa obserwuje się w pierwszych 4–5 dniach od początku objawów, dlatego w tym okresie wyniki są najbardziej wiarygodne. U dzieci i osób z obniżoną odpornością wirus, zwłaszcza wirus grypy typu B, może być wykrywalny dłużej. Na wynik badań wpływa też technika pobrania, czas od pobrania do badania, warunki przechowywania i transportu – nieprawidłowe postępowanie zwiększa ryzyko wyników fałszywie ujemnych, mimo że pacjent faktycznie choruje na grypę.

Jak leczy się grypę?

Leczenie grypy opiera się na dwóch filarach: leczeniu objawowym, które stosuje się u większości chorych, oraz leczeniu przeciwwirusowym, zarezerwowanym dla pacjentów z grup ryzyka lub ciężkim przebiegiem choroby. W przypadku leków przeciwwirusowych obowiązuje zasada, że czas = skuteczność – najlepsze efekty uzyskuje się, gdy terapię rozpocznie się w ciągu 24–48 godzin od pojawienia się pierwszych objawów.

Leki przeciwwirusowe i leczenie objawowe

W leczeniu przeciwwirusowym wykorzystuje się leki działające bezpośrednio na wirusa grypy, w tym na grypę typu B – ich zastosowanie i dawkowanie wygląda najczęściej tak:

• Oseltamiwir (np. Tamiflu) – inhibitor neuraminidazy, działa na wirusy grypy A i B, podawany doustnie; typowa dawka u dorosłych to 75 mg 2 razy dziennie przez 5 dni, u dzieci dawkę dobiera się do masy ciała, lek można stosować od 2. tygodnia życia, największą korzyść daje rozpoczęcie terapii w ciągu 48 godzin od początku objawów.
• Zanamiwir (np. Relenza) – również inhibitor neuraminidazy, o działaniu na typ A i typ B, podawany w postaci inhalacji proszku, zwykle 10 mg 2 razy dziennie przez 5 dni, zalecany u dzieci od 5. roku życia i dorosłych, nie jest wskazany przy ciężkiej astmie lub POChP z powodu ryzyka skurczu oskrzeli.
• Baloksawir (np. Xofluza) – inhibitor endonukleazy wirusowej, hamuje replikację wirusa, stosowany w jednorazowej dawce doustnej zależnej od masy ciała, przeznaczony głównie dla młodzieży i dorosłych, skuteczny wobec wirusa grypy typu B, najkorzystniej podać go w pierwszych 24 godzinach choroby.
• Peramiwir – inhibitor neuraminidazy podawany dożylnie, stosowany głównie w ciężkich przypadkach grypy leczonych w szpitalu, gdy pacjent nie może przyjmować leków doustnie.

Leczenie objawowe ma za zadanie poprawić komfort chorego, zmniejszyć ryzyko odwodnienia i odciążyć organizm, aby mógł skuteczniej walczyć z infekcją, zwykle obejmuje:

• odpoczynek i ograniczenie aktywności – „przechorowanie grypy na nogach” zwiększa ryzyko powikłań, szczególnie zapalenia mięśnia sercowego,
• obfite nawadnianie – najlepiej woda, lekkie herbaty, elektrolity, przy gorączce zapotrzebowanie na płyny znacznie rośnie,
• leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe – paracetamol lub ibuprofen w dawkach dostosowanych do masy ciała i wieku; nie stosuj kwasu acetylosalicylowego u dzieci i młodzieży do 18. roku życia z powodu ryzyka zespołu Reye’a,
• leki przeciwkaszlowe – przy bardzo uciążliwym suchym kaszlu, który zaburza sen i odpoczynek, po wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub farmaceutą,
• leki obkurczające błonę śluzową nosa i krople z solą fizjologiczną lub hipertoniczną – pomagają zmniejszyć niedrożność nosa i ułatwiają oddychanie,
• nawilżanie powietrza i wietrzenie mieszkania – poprawiają komfort oddychania i zmniejszają gęstość wydzieliny.

Badania naukowe nie potwierdziły skuteczności witaminy C ani preparatów homeopatycznych w skracaniu przebiegu grypy czy zmniejszaniu ryzyka powikłań, dlatego nie powinny one zastępować sprawdzonych metod leczenia. Popularne preparaty tego typu możesz traktować co najwyżej jako dodatek, ale warto podkreślić, że nie mają udowodnionej skuteczności w leczeniu grypy.

Leczenie przeciwwirusowe lekarz rozważa w pierwszej kolejności u osób z grup zwiększonego ryzyka powikłań: dzieci poniżej 5. roku życia (zwłaszcza 65 lat, kobiet w ciąży, pacjentów z chorobami przewlekłymi (POChP, astma, choroby serca, nerek, wątroby, cukrzyca), a także u osób z immunosupresją i przy ciężkim lub gwałtownie postępującym przebiegu choroby. Decyzja o zastosowaniu leku przeciwwirusowego powinna zapadać po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka, ponieważ pojawiają się także ogniska oporności wirusa, dlatego konieczna jest konsultacja z lekarzem, najlepiej mającym doświadczenie w leczeniu infekcji grypowych.

Jakie są powikłania grypy?

Grypa bywa bagatelizowana jako „mocniejsze przeziębienie”, ale zwłaszcza grypa typu B u dzieci i osób starszych może prowadzić do wielu poważnych powikłań z różnych narządów, do najważniejszych należą:

• wirusowe zapalenie płuc – tzw. pierwotne grypowe zapalenie płuc, z ciężką dusznością i niewydolnością oddechową, często wymagające tlenoterapii lub respiratora,
• wtórne bakteryjne zapalenie płuc – pojawia się zwykle po kilku dniach pozornej poprawy, typowe patogeny to Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Haemophilus influenzae,
• zapalenie oskrzeli i zaostrzenie astmy lub POChP – szczególnie niebezpieczne u osób starszych oraz palaczy,
• zapalenie zatok przynosowych i zapalenie ucha środkowego – częste u dzieci, zwykle wymagają antybiotykoterapii przy nadkażeniu bakteryjnym,
• zapalenie mięśnia sercowego i zapalenie osierdzia – mogą prowadzić do niewydolności serca, zaburzeń rytmu i nagłego zgonu,
• powikłania neurologiczne: zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo‑rdzeniowych, encefalopatia, a także zespół Guillain‑Barré, powodujący postępujące osłabienie i niedowłady,
• zapalenie mięśni z ryzykiem rabdomiolizy i mioglobinurii, co może prowadzić do ostrej niewydolności nerek,
• zespół Reye’a – bardzo rzadkie, ale ciężkie powikłanie występujące głównie u dzieci, związane z podawaniem aspiryny w czasie infekcji wirusowej,
• posocznica i niewydolność wielonarządowa – skrajnie ciężkie powikłanie wymagające leczenia w oddziale intensywnej terapii.

Najbardziej narażone na powikłania są dzieci (zwłaszcza osoby ≥65 lat, kobiety w II–III trymestrze ciąży i w pierwszych 2 tygodniach połogu, osoby z BMI ≥40, a także pacjenci z chorobami przewlekłymi: POChP, astmą, chorobami serca, nerek, wątroby, cukrzycą oraz z zaburzeniami odporności czy chorobami neurologicznymi i nerwowo‑mięśniowymi. Szacunkowa śmiertelność grypy waha się w granicach 0,1–0,5% wszystkich zachorowań i sięga nawet około 1% u osób ≥65 lat. W jednym z ostatnich sezonów w Polsce z powodu grypy lub jej powikłań hospitalizowano około 23 000 pacjentów, a około 1000 osób zmarło, co pokazuje, że tej choroby nie wolno lekceważyć.

Jak zapobiegać grypie?

Najskuteczniejszą strategią ograniczania zachorowań na grypę, w tym na grypę typu B, jest połączenie corocznych szczepień ochronnych, dbałości o higienę, odpowiedniej izolacji osób chorych oraz stosowania chemioprofilaktyki przeciwwirusowej w wybranych sytuacjach. Takie wielotorowe działanie pozwala ograniczyć zarówno ryzyko zakażenia, jak i ciężki przebieg choroby u najbardziej narażonych.

Szczepienia przeciw grypie

Szczepionki przeciw grypie są co roku aktualizowane zgodnie z rekomendacjami WHO i CDC, aby jak najlepiej odpowiadały krążącym szczepom, w tym liniom Victoria i Yamagata wirusa grypy typu B, ich główne cechy to:

• szczepionki inaktywowane (IIV) – podawane domięśniowo lub podskórnie, zazwyczaj w wersji czterowalentnej, zawierającej dwa szczepy grypy typu A i dwie linie wirusa grypy typu B, stanowią podstawę sezonowych szczepień dorosłych i dzieci od 6. miesiąca życia,
• szczepionka czterowalentna – szeroko stosowana w Polsce, zwiększa ochronę przed grypą typu B, ponieważ obejmuje jednocześnie linie Victoria i Yamagata, co ma duże znaczenie, gdy w danym sezonie dominuje linia inna niż przewidywana wcześniej,
• szczepionka donosowa (LAIV) – zawiera żywe, atenuowane wirusy, podawana w formie aerozolu do nosa, przeznaczona głównie dla dzieci i młodzieży, ułatwia wykonanie szczepienia u najmłodszych, którzy szczególnie często chorują na grypę typu B,
• szczepionka wysokodawkowa – stosowana u osób starszych (najczęściej ≥60–65 lat), zawiera większą ilość antygenów, co ma poprawić odpowiedź immunologiczną w tej grupie wiekowej.

Szczepienie zaleca się wszystkim osobom od 6. miesiąca życia, a szczególnie tym z grup ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Skuteczność szczepionki w zapobieganiu objawowej grypie zwykle wynosi około 40–60%, ale jeszcze wyraźniej zmniejsza ryzyko hospitalizacji i zgonu. U kobiet w ciąży inaktywowane szczepionki przeciw grypie są uznawane za bezpieczne, a jednocześnie chronią zarówno matkę, jak i noworodka poprzez przekazane przeciwciała.

Higiena, izolacja i chemioprofilaktyka

Nawet najlepsza szczepionka nie zastąpi codziennych nawyków, które ograniczają rozprzestrzenianie się wirusa, dlatego warto wdrożyć kilka prostych zasad higienicznych:

• mycie rąk wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund, szczególnie po kontakcie z osobą chorą, po powrocie do domu, po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem,
• stosowanie środków do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu, gdy nie ma możliwości umycia rąk,
• częste wietrzenie pomieszczeń i unikanie długiego przebywania w zatłoczonych, słabo wietrzonych miejscach w sezonie grypowym,
• zasłanianie ust i nosa chusteczką jednorazową lub zgięciem łokcia podczas kaszlu i kichania, a następnie wyrzucenie chusteczki i umycie rąk,
• unikanie dotykania twarzy, szczególnie okolic ust, nosa i oczu, nieumytymi rękami,
• zmiana i właściwe wyrzucanie chusteczek higienicznych, aby nie stanowiły źródła zakażenia dla domowników,
• noszenie maseczki podczas bliskiego kontaktu z chorym na grypę, szczególnie przez osoby z grup ryzyka oraz samego chorego, co zmniejsza emisję wirusa do otoczenia.

Osoba z rozpoznaną grypą, także grypą typu B, powinna pozostać w domu i ograniczyć kontakty społeczne. Zwykle zaleca się izolację przez 7 dni od wystąpienia objawów lub co najmniej 24 godziny po ustąpieniu gorączki i ostrych objawów ze strony dróg oddechowych bez stosowania leków przeciwgorączkowych. U osób z zaburzeniami odporności okres zakaźności może być dłuższy, dlatego lekarz może zalecić przedłużenie izolacji i dłuższe unikanie kontaktu z osobami szczególnie narażonymi.

Chemioprofilaktyka po kontakcie z chorym polega na krótkotrwałym przyjmowaniu leku przeciwwirusowego, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania u osób z grup wysokiego ryzyka, zazwyczaj stosuje się:

• oseltamiwir – u dorosłych najczęściej 75 mg raz dziennie przez 7–10 dni po bliskim kontakcie z chorym, u dzieci dawka zależy od masy ciała,
• zanamiwir – w inhalacji, zwykle 10 mg raz dziennie przez 10 dni, stosowany u starszych dzieci i dorosłych,
• rozpoczęcie profilaktyki do 48 godzin od ekspozycji znacznie zwiększa jej skuteczność.

Chemioprofilaktyka jest przeznaczona głównie dla domowników osób z dużym ryzykiem powikłań, pacjentów hospitalizowanych oraz osób w domach opieki, a decyzję zawsze podejmuje lekarz. Warto podkreślić, że chemioprofilaktyka nie zastępuje szczepienia przeciw grypie, a jedynie uzupełnia ochronę w sytuacjach wysokiego narażenia na zakażenie.