Profilaktyka zdrowia kobiety między 20. a 40. rokiem życia

Zastanawiasz się, jak naprawdę zadbać o swoje zdrowie między 20. a 40. rokiem życia, zamiast liczyć tylko na młody wiek. W tym czasie możesz wykryć choroby na bardzo wczesnym etapie i ułożyć sobie plan badań na kolejne lata. Z tego artykułu dowiesz się, jak wykorzystać program Moje Zdrowie i jakie badania są najważniejsze dla kobiety w tym wieku.

Czym jest profilaktyka zdrowia kobiety między 20 a 40 rokiem życia?

Profilaktyka zdrowia kobiety między 20. a 40. rokiem życia to przemyślany zestaw działań, który ma chronić przed chorobami przewlekłymi, nowotworami oraz zaburzeniami hormonalnymi. W tym okresie Twoje ciało jest zwykle w dobrej formie, ale jednocześnie właśnie wtedy kształtują się nawyki, które wpływają na serce, tarczycę, płodność i zdrowie psychiczne. Profilaktyka ogólna obejmuje cały organizm, natomiast profilaktyka ukierunkowana na zdrowie reprodukcyjne koncentruje się na narządzie rodnym, cyklu miesiączkowym, płodności oraz planowaniu ciąży.

U młodej kobiety profilaktyka ogólna i ginekologiczna zawsze się przenikają, ale ich cele są trochę inne. Badania ogólnoustrojowe, takie jak morfologia krwi, glukoza czy lipidogram, mają ograniczyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy i chorób nerek. Badania ginekologiczne, w tym cytologia, USG transwaginalne i regularne samobadanie piersi, służą do wczesnego wykrywania zmian mogących prowadzić do raka szyjki macicy, raka piersi czy problemów takich jak endometrioza lub PCOS.

Główne obszary, które obejmuje profilaktyka zdrowia kobiety 20–40 lat, można uporządkować tak, aby łatwiej było Ci zaplanować działania:

• Badania laboratoryjne podstawowe i rozszerzone, w tym morfologia, glukoza, lipidogram, kreatynina z eGFR, TSH, badanie ogólne moczu oraz próby wątrobowe przy określonych czynnikach ryzyka.
• Badania ginekologiczne i onkologiczne, czyli regularne wizyty u ginekologa, USG transwaginalne, cytologia (najlepiej cytologia LBC), USG piersi oraz edukacja w zakresie samobadania piersi.
• Ocena czynników sercowo-naczyniowych – ciśnienie tętnicze, BMI, WHR, lipidogram, wywiad rodzinny w kierunku zawału, udaru, przedwczesnej miażdżycy.
• Badania w kierunku chorób tarczycy oraz zaburzeń hormonalnych, w tym ocena TSH i w razie potrzeby hormonów płciowych.
• Ocena zdrowia psychicznego, ryzyka zaburzeń psychicznych i uzależnień, w tym nadużywania alkoholu, nikotyny i innych substancji.
• Przegląd szczepień ochronnych, ze szczególnym uwzględnieniem szczepienia przeciw HPV, WZW typu B, tężcowi, krztuścowi i grypie.
• Edukacja prozdrowotna – styl życia, dieta, aktywność fizyczna, higiena snu, zdrowie seksualne oraz świadome korzystanie z antykoncepcji.

Dlaczego wiek 20–40 lat jest tak istotny z punktu widzenia epidemiologii i programów takich jak Moje Zdrowie? W tym czasie pojawiają się pierwsze zaburzenia lipidowe, choroba otyłościowa, wczesne nadciśnienie oraz początki cukrzycy. Dane z programu Moje Zdrowie udostępnione przez Centrum e-Zdrowia pokazują, że do kwietnia 2026 roku ankietę wypełniło ponad 3 mln osób, z czego około 1,9 mln stanowiły kobiety, a najliczniejszą grupą były osoby w wieku 30–39 lat. U wielu z nich wykryto właśnie chorobę otyłościową, zaburzenia lipidowe, nadciśnienie i cukrzycę, często jeszcze bez wyraźnych objawów.

Coroczne badanie ginekologiczne z USG transwaginalnym, regularna cytologia oraz comiesięczne samobadanie piersi to absolutna podstawa profilaktyki w okresie rozrodczym, niezależnie od tego, czy aktualnie planujesz ciążę.

Jak skorzystać z programu Moje Zdrowie – krok po kroku

Program Moje Zdrowie to bilans zdrowia osoby dorosłej, finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia i realizowany w każdej przychodni POZ w Polsce. Udział w nim możesz wziąć, jeśli masz ukończone 20 lat i jesteś ubezpieczona w NFZ. Dla osób w wieku 20–49 lat bilans przysługuje co 5 lat, a powyżej 49. roku życia co 3 lata, przy czym lata liczone są rocznikowo. Cały proces obejmuje wypełnienie ankiety, wystawienie skierowania na badania laboratoryjne, realizację badań, a na końcu wizytę podsumowującą, podczas której otrzymujesz Indywidualny Plan Zdrowotny.

Dla wielu kobiet to pierwsza w życiu tak szeroka ocena zdrowia, uporządkowana w jednym miejscu. Program Moje Zdrowie zastąpił akcję Profilaktyka 40 PLUS i obejmuje teraz osoby już od 20. roku życia, co szczególnie sprzyja wychwytywaniu problemów zdrowotnych w grupie 30–40 lat, na co zwracał uwagę m.in. lek. Tomasz Zieliński z Federacji Porozumienie Zielonogórskie. Do programu możesz zgłosić się w kilku miejscach, w zależności od tego, co jest dla Ciebie wygodniejsze:

• przez Internetowe Konto Pacjenta, w zakładce związanej z profilaktyką zdrowotną,
• korzystając z aplikacji mobilnej mojeIKP na telefonie,
• bezpośrednio w przychodni POZ, w której złożyłaś deklarację wyboru lekarza rodzinnego.

Po wypełnieniu ankiety to przychodnia POZ wystawia skierowanie na badania i ma na to maksymalnie 30 dni. Nie potrzebujesz żadnego zewnętrznego skierowania do samego programu, bo do udziału wystarcza ankieta, która jest podstawą do zlecenia badań.

Wypełnienie ankiety w IKP lub w przychodni POZ

Ankieta programu Moje Zdrowie to rozbudowany wywiad, który pomaga wychwycić Twoje czynniki ryzyka. Zawiera pytania o styl życia (dieta, aktywność fizyczna, sen), choroby sercowo-naczyniowe w rodzinie, wywiad rodzinny w kierunku nowotworów, stan zdrowia psychicznego, stosowanie używek oraz historię i aktualny stan szczepień. Obejmuje także wywiad środowiskowy, czyli Twoje warunki pracy i życia, ekspozycję na stres, hałas czy substancje szkodliwe. Ankietę możesz wypełnić samodzielnie przez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP, ale może zrobić to z Tobą także lekarz, pielęgniarka lub profilaktyk w przychodni POZ.

To, co wpiszesz w ankiecie, realnie wpływa na dobór badań i częstotliwość dalszej kontroli, dlatego warto odpowiadać szczerze i szczegółowo. Szczególne znaczenie mają tu konkretne elementy ankiety, na podstawie których dobierane są badania:

• wiek i płeć,
• palenie tytoniu i inne używki,
• BMI i obwód talii,
• historia rodzinna nowotworów oraz chorób serca,
• obecne objawy, na przykład kołatania serca, duszność, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia cyklu.

Po wypełnieniu ankiety elektronicznej trafia ona do wybranej przez Ciebie przychodni POZ. Personel analizuje Twoje odpowiedzi i na tej podstawie zleca odpowiedni pakiet badań podstawowych i ewentualnie rozszerzonych. Przychodnia ma do 30 dni, aby skontaktować się z Tobą, poinformować Cię o wystawieniu skierowania i wskazać miejsce, gdzie wykonasz badania, zwykle jest to punkt pobrań współpracujący z daną placówką.

Skierowanie na badania i terminy realizacji

Każda osoba biorąca udział w programie Moje Zdrowie otrzymuje skierowanie na podstawowy pakiet badań laboratoryjnych. Obejmuje on najważniejsze parametry, które pozwalają ocenić ogólny stan zdrowia: morfologię krwi, stężenie glukozy, lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy), poziom kreatyniny z eGFR jako wskaźnik funkcji nerek, TSH do oceny pracy tarczycy oraz badanie ogólne moczu. U kobiet w wieku 20–40 lat te wyniki pomagają ocenić między innymi ryzyko chorób serca, cukrzycy, chorób nerek oraz zaburzeń tarczycy.

Na podstawie odpowiedzi w ankiecie oraz wieku program może zostać poszerzony o badania dodatkowe, szczególnie gdy występują czynniki ryzyka ze strony wątroby, układu krążenia czy zakażeń wirusowych. Najczęściej zlecane badania rozszerzone to:

• próby wątrobowe (ALAT, AspAT, GGTP) przy otyłości, nadużywaniu alkoholu, stosowaniu wielu leków lub podejrzeniu stłuszczenia wątroby,
• przeciwciała anty-HCV, jeśli w wywiadzie występują ryzykowne kontakty medyczne lub pozamedyczne, zabiegi bez pełnej aseptyki czy transfuzje,
• lipoproteina A, wykonywana raz w życiu w wieku 20–40 lat, szczególnie ważna przy obciążeniu rodzinnym wczesną miażdżycą i zawałami,
• PSA oraz test FIT-OC dotyczą mężczyzn po 50. roku życia, ale są częścią szerszego pakietu programu Moje Zdrowie, jeśli w Twojej rodzinie ważne są także zalecenia dla partnera.

Ze skierowaniem zgłaszasz się do wskazanego punktu pobrań, zwykle rano, często na czczo, zgodnie z informacją z przychodni. Czas oczekiwania na wyniki zależy od laboratorium, lecz w praktyce większość podstawowych wyników przekazywana jest do POZ w ciągu kilku dni roboczych. Obowiązkiem przychodni jest zarówno wystawienie skierowania w terminie do 30 dni, jak i zaproszenie Cię na wizytę podsumowującą po otrzymaniu wszystkich wyników.

Wizyta podsumowująca i przygotowanie indywidualnego planu zdrowotnego

Wizyta podsumowująca w programie Moje Zdrowie odbywa się w Twojej przychodni POZ po spłynięciu wyników badań. Spotkanie prowadzi zwykle lekarz rodzinny lub pielęgniarka z odpowiednim przeszkoleniem w zakresie profilaktyki. To moment, w którym ktoś patrzy na Twoje zdrowie całościowo, a nie tylko przez pryzmat pojedynczej dolegliwości czy jednej choroby.

Podczas wizyty oprócz omówienia wyników badań wykonywane są także podstawowe pomiary antropometryczne i krążeniowe, które pozwalają ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe. Do standardowych elementów tej wizyty należą:

• pomiar ciśnienia tętniczego i tętna,
• waga i wzrost z obliczeniem BMI,
• pomiar obwodu talii i bioder oraz ocena wskaźnika WHR,
• u osób starszych niż 60 lat także proste testy funkcji poznawczych, na przykład w skali mini-COG, jeśli jest to potrzebne.

Na podstawie całości danych przygotowywany jest Indywidualny Plan Zdrowotny, w którym jasno zapisuje się wykryte czynniki ryzyka, propozycje zmian w diecie i aktywności fizycznej, zalecenia dotyczące masy ciała oraz ciśnienia. W IPZ pojawia się także kalendarz badań profilaktycznych i szczepień, dostosowany do Twojego wieku, płci, wywiadu rodzinnego oraz planów rozrodczych. Często wpisuje się tam zalecenia wizyt u ginekologa, stomatologa, dermatologa czy okulisty, jeśli dawno nie byłaś u tych specjalistów.

Wszystkie wyniki badań oraz Twój Indywidualny Plan Zdrowotny są raportowane do Internetowego Konta Pacjenta, co pozwala mieć historię badań w jednym miejscu. Za Twoją zgodą mogą je zobaczyć również inni lekarze, na przykład ginekolog czy endokrynolog, co ułatwia dalszą diagnostykę i leczenie, bez konieczności noszenia wielu wydruków.

Jakie badania wykonywać w wieku 20–29 lat?

U kobiet w wieku 20–29 lat podstawą profilaktyki ogólnej są regularne wizyty u lekarza rodzinnego oraz pakiet podstawowych badań dostępnych także w programie Moje Zdrowie. Nawet jeśli czujesz się w pełni zdrowa, warto sprawdzać parametry krwi, ciśnienie oraz masę ciała, bo wiele zaburzeń metabolicznych przez długi czas nie daje żadnych objawów. Dodatkowe badania dobiera się na podstawie ankiety, wywiadu rodzinnego oraz czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu, nadwaga czy nieregularne miesiączki.

W praktyce u zdrowej dwudziestolatki warto trzymać się kilku prostych punktów, które uporządkują kalendarz badań i ułatwią rozmowę z lekarzem rodzinnym:

• morfologia krwi, glukoza na czczo oraz badanie ogólne moczu przynajmniej raz na 2–3 lata, częściej przy objawach lub nieprawidłowościach,
• lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy) do oceny gospodarki lipidowej, szczególnie jeśli w rodzinie był zawał, udar lub wczesna miażdżyca,
• kreatynina z eGFR, aby ocenić funkcję nerek, zwłaszcza gdy stosujesz leki przewlekle lub masz nadciśnienie,
• TSH co kilka lat albo szybciej przy objawach typowych dla chorób tarczycy, takich jak przewlekłe zmęczenie, wahania masy ciała czy zaburzenia cyklu,
• lipoproteina A – raz w życiu między 20. a 40. rokiem życia, najlepiej właśnie w tym przedziale wiekowym,
• badania w kierunku HCV (anty-HCV) przy jakimkolwiek ryzyku zakażenia, na przykład po tatuażach wykonanych poza kontrolowanym salonem, dawnej transfuzji czy kontaktach z krwią.

Profilaktyka ginekologiczna w wieku 20–29 lat to nie tylko kontrola antykoncepcji, ale przede wszystkim ochrona przed rakiem szyjki macicy i wczesne wykrywanie zmian w narządzie rodnym. Standardowo cytologię zaleca się od 25. roku życia co 3 lata, jednak lekarz może zalecić częstsze badanie, na przykład w formie cytologii LBC czy w połączeniu z testem HPV, jeśli pojawiają się nieprawidłowe wyniki. Wizyta ginekologiczna raz do roku, z badaniem na fotelu i oceną piersi oraz zleconym w razie potrzeby USG transwaginalnym, pozwala szybko wychwycić endometriozę, PCOS czy nadżerki. U kobiet z zaleceniem specjalisty warto wykonywać USG piersi co 12 miesięcy i uczyć się samobadania piersi raz w miesiącu po miesiączce.

Oprócz badań laboratoryjnych i ginekologicznych ważne są tak zwane przeglądy stylu życia, wykonywane przy okazji wizyty u lekarza lub pielęgniarki. W tej grupie wiekowej szczególną rolę odgrywa ocena BMI, obwodu talii, regularny pomiar ciśnienia tętniczego, rozmowa o używkach oraz ewentualne skierowanie do poradni antynikotynowej lub dietetyka. To również dobry moment na kontrolę wzroku u okulisty, skóry u dermatologa oraz stan jamy ustnej u stomatologa, przynajmniej raz na rok–półtora.

Jakie badania wykonywać w wieku 30–40 lat?

Między 30. a 40. rokiem życia organizm wciąż jest sprawny, ale rośnie częstość zaburzeń lipidowych, nadciśnienia, choroby otyłościowej oraz problemów z tarczycą. To także okres, w którym wiele kobiet planuje ciążę lub ją odkłada, więc szczególnego znaczenia nabierają badania związane z płodnością i układem hormonalnym. W tym wieku warto przyjrzeć się badaniom podstawowym nieco uważniej i powtarzać je częściej niż w wieku 20–29 lat, szczególnie jeśli masz obciążony wywiad rodzinny.

Aby uporządkować badania zalecane w tym okresie, możesz posłużyć się poniższą listą i omówić ją ze swoim lekarzem POZ:

• morfologia krwi, glukoza na czczo oraz badanie ogólne moczu najlepiej raz na rok, szczególnie gdy masz siedzący tryb życia lub nadwagę,
• lipidogram co 1–2 lata, a przy podwyższonych wartościach nawet częściej,
• kreatynina z eGFR do kontroli funkcji nerek, zwłaszcza jeśli masz nadciśnienie, przyjmujesz leki przewlekle lub stosujesz suplementy w dużej ilości,
• TSH co kilka lat lub szybciej przy podejrzeniu chorób tarczycy,
• próby wątrobowe (ALAT, AspAT, GGTP) w przypadku otyłości, nadużywania alkoholu, stosowania hormonów czy długotrwałej farmakoterapii,
• lipoproteina A, jeśli nie wykonano jej wcześniej, szczególnie przy rodzinnych zgonach sercowo-naczyniowych w młodym wieku.

Badania ginekologiczne w wieku 30–40 lat powinny być prowadzone z jeszcze większą systematycznością, bo rośnie znaczenie profilaktyki onkologicznej i planowania rodziny. Zaleca się coroczne wizyty u ginekologa z USG transwaginalnym, oceną szyjki macicy i macicy oraz badaniem piersi. Cytologia, najlepiej w wersji LBC, powinna być wykonywana co rok lub co 3 lata, w zależności od wyniku i ewentualnego łączenia z testem na HPV. USG piersi raz w roku jest szczególnie ważne u kobiet z obciążeniem rodzinnym lub wykrytymi wcześniej zmianami łagodnymi. Gdy cykle stają się nieregularne, pojawiają się trudności z zajściem w ciążę czy objawy typu nadmierne owłosienie, trądzik, warto rozszerzyć diagnostykę o hormony płciowe (estradiol, progesteron, LH, FSH, testosteron) oraz hormony tarczycy FT4, a czasem także badania w kierunku PCOS.

Ważną częścią profilaktyki po 30. roku życia jest ocena układu sercowo-naczyniowego. Regularne pomiary ciśnienia, okresowe EKG przy kołataniu serca czy bólach w klatce piersiowej oraz ocena lipidogramu pozwalają ocenić ryzyko zawału i udaru. Przy podwyższonym BMI, dużym obwodzie talii lub otyłości brzusznej wskazane są porady dietetyczne oraz zachęta do systematycznej aktywności fizycznej, dopasowanej do Twoich możliwości. W razie potrzeby lekarz może skorzystać ze skal SCORE2 lub pokrewnych, aby ocenić Twoje ryzyko sercowo-naczyniowe na kolejne lata.

Najczęstsze zagrożenia i kiedy zwiększyć częstotliwość kontroli

Czy każda kobieta w wieku 20–40 lat powinna mieć taki sam kalendarz badań? Nie, bo częstotliwość kontroli zależy od indywidualnego profilu ryzyka. Częstsze wizyty i badania są potrzebne, gdy masz już rozpoznaną chorobę przewlekłą (na przykład nadciśnienie, cukrzycę, chorobę tarczycy), obciążenia rodzinne w kierunku nowotworów lub chorób serca, przebyłaś poważne zakażenie, przyjmujesz leki hormonalne (w tym antykoncepcję) lub planujesz ciążę. Sygnałem do przyspieszenia diagnostyki są także nieprawidłowe wyniki badań, nowe objawy kliniczne, nagła zmiana masy ciała, długotrwałe obniżenie nastroju oraz trudności z zajściem w ciążę.

W praktyce najczęstsze zagrożenia zdrowotne w wieku 20–40 lat, które wymagają większej czujności i czasem częstszych badań, to między innymi:

• otyłość i zaburzenia lipidowe, prowadzące do miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych,
• nadciśnienie oraz wczesne zmiany w sercu i naczyniach,
• choroby tarczycy izolowane lub współistniejące z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi,
• zaburzenia hormonalne, niepłodność, PCOS i endometrioza,
• zaburzenia psychiczne i uzależnienia, w tym depresja, zaburzenia lękowe, nadużywanie alkoholu i nikotyny,
• wczesne zmiany onkologiczne dotyczące szyjki macicy i piersi, a przy obciążeniu rodzinnym także innych nowotworów,
• infekcje przenoszone drogą płciową oraz zakażenia takie jak HCV.

Otyłość, zaburzenia lipidowe i ryzyko sercowo-naczyniowe

Wczesne wykrycie nadwagi i otyłości daje szansę na zatrzymanie rozwoju choroby metabolicznej zanim dojdzie do uszkodzeń narządów. Najprostsze narzędzia, z których możesz korzystać wspólnie z lekarzem lub samodzielnie, to BMI, pomiar obwodu talii oraz wskaźnik WHR. U młodych kobiet nadmierny przyrost masy ciała często łączy się z siedzącym trybem pracy, jedzeniem w pośpiechu i brakiem ruchu, ale bywa też pierwszym objawem insulinooporności lub chorób tarczycy.

Jeżeli pojawia się podejrzenie zwiększonego ryzyka metabolicznego, warto częściej wykonywać kilka prostych badań i pomiarów:

• lipidogram z oceną cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i trójglicerydów,
• glukozę na czczo lub test obciążenia glukozą,
• regularne pomiary ciśnienia tętniczego,
• ocenę funkcji wątroby przez ALAT, AspAT i GGTP.

Do sygnałów alarmowych, po których lekarz zwykle zaleca intensywniejsze działanie, należą BMI ≥30, znacznie podwyższone stężenia LDL i trójglicerydów, utrwalone nadciśnienie oraz rozpoznany stan przedcukrzycowy lub cukrzyca. W takiej sytuacji poza zmianą diety i zwiększeniem aktywności fizycznej może być potrzebna konsultacja kardiologiczna, diabetologiczna lub dietetyczna, a także ocena ryzyka sercowo-naczyniowego w skalach takich jak SCORE2.

Choroby tarczycy, zaburzenia hormonalne i planowanie ciąży

W wieku 20–40 lat coraz częściej diagnozuje się choroby tarczycy oraz zaburzenia hormonalne wpływające na płodność. Powinnaś pomyśleć o badaniach, jeśli męczy Cię przewlekłe zmęczenie, odczuwasz kołatania serca, szybko przybierasz lub tracisz na wadze, masz suchą skórę, odczuwasz zimno lub gorąco inaczej niż zwykle albo pojawiają się nieregularne cykle i trudności z zajściem w ciążę. Niepokój powinny wzbudzić także bardzo bolesne miesiączki, plamienia międzymiesiączkowe i objawy sugerujące endometriozę czy PCOS.

Przy takich objawach lekarz zwykle zleca zestaw badań, które pomagają ocenić pracę tarczycy i układu rozrodczego:

• TSH z ewentualnym oznaczeniem FT4,
• hormony płciowe – estradiol, progesteron, LH, FSH, testosteron,
• badania w kierunku PCOS, w tym USG jajników i profil hormonalny,
• czasem także badania w kierunku chorób autoimmunologicznych tarczycy przy dodatnim wywiadzie rodzinnym.

Przed planowaną ciążą warto wykonać pełniejszy bilans zdrowia, tak aby wejść w ten okres w jak najlepszej formie. Dotyczy to przede wszystkim oceny TSH i ewentualnego wyrównania niedoczynności tarczycy, bo nieprawidłowy poziom hormonów może utrudniać zajście w ciążę i jej utrzymanie. Lekarz ginekolog zwykle zleca również badania przesiewowe w kierunku HCV i innych zakażeń, aktualizuje cytologię, sprawdza status szczepień oraz zaleca suplementację kwasu foliowego. Przy silnym wywiadzie rodzinnym w kierunku raka piersi lub jajnika, wskazane bywa rozważenie badań w kierunku mutacji BRCA1 i BRCA2.

Zdrowie psychiczne, uzależnienia i profilaktyka szczepienna

Zdrowie psychiczne kobiety między 20. a 40. rokiem życia jest narażone na wiele obciążeń – studia, praca, opieka nad dziećmi, presja społeczna dotycząca wyglądu czy sukcesów zawodowych. W ankiecie programu Moje Zdrowie znajdują się pytania dotyczące nastroju, snu, poziomu lęku oraz sięgania po alkohol, papierosy czy inne substancje. Jeśli w bilansie zdrowia pojawia się podejrzenie depresji, zaburzeń lękowych lub uzależnienia, warto zwiększyć częstotliwość kontroli u lekarza rodzinnego i nie zwlekać z wizytą u psychologa lub psychiatry.

W przypadku wykrycia takich trudności w Indywidualnym Planie Zdrowotnym mogą zostać zapisane konkretne działania, które pomogą wyjść z kryzysu, a nie tylko ogólne wskazówki:

• skierowanie do poradni zdrowia psychicznego lub na psychoterapię,
• uczestnictwo w programach redukcji spożycia alkoholu i rzucania palenia,
• porady antynikotynowe i wsparcie farmakologiczne,
• regularne wizyty kontrolne u lekarza rodzinnego w krótszych odstępach czasu.

Bilans zdrowia to też świetny moment, aby uzupełnić lub odświeżyć szczepienia. U kobiet 20–40 lat szczególnie zaleca się szczepienie przeciw HPV, jeśli wcześniej nie zostało wykonane, co zmniejsza ryzyko raka szyjki macicy i innych nowotworów narządów płciowych. W IPZ lekarz może także wpisać przypomnienie o dawkach przypominających na tężec i krztusiec, szczepieniu przeciw grypie oraz – przy określonych wskazaniach – przeciw WZW typu B czy pneumokokom. Jasny zapis w planie zdrowotnym ułatwia potem umawianie konkretnych terminów i sprawia, że szczepienia stają się tak samo oczywistym elementem profilaktyki jak morfologia czy cytologia.

Przy każdym podejrzeniu zaburzeń nastroju, myśli samobójczych albo nadużywania alkoholu czy leków trzeba jak najszybciej zaplanować wizytę w poradni zdrowia psychicznego i ustalić krótkoterminowy plan wsparcia, zamiast odkładać decyzję na później.