Karta EKUZ – do czego jest potrzebna i jak ją wyrobić?

Wyjeżdżasz do pracy na budowę za granicę i zastanawiasz się, jak zabezpieczyć zdrowie? Wielu wykonawców instynktownie kupuje tylko prywatną polisę. Z tego tekstu dowiesz się, po co jest karta EKUZ, co dokładnie obejmuje i jak ją szybko wyrobić.

Co to jest karta EKUZ i do czego jest potrzebna?

EKUZNFZ. Potwierdza, że masz w Polsce ubezpieczenie zdrowotne lub inne prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Na tej podstawie możesz korzystać z publicznej opieki zdrowotnej podczas tymczasowego pobytu za granicą, na przykład na urlopie, delegacji czy kontrakcie budowlanym.

Karta działa przy wyjazdach turystycznych, służbowych oraz przy oddelegowaniu do pracy fizycznej, na przykład na montaż instalacji czy wykończeniówkę. Otrzymasz ją tylko wtedy, gdy jesteś zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce albo masz inny tytuł do świadczeń z NFZ, jak emerytura, renta czy świadczenia z pomocy społecznej. Bez aktualnego prawa do świadczeń EKUZ nie zostanie wydana.

Karta EKUZ jest całkowicie bezpłatna i zawsze imienna. Obowiązuje razem z dokumentem tożsamości, czyli z dowodem osobistym albo paszportem. Każdy członek rodziny musi mieć swój egzemplarz, także dziecko, nawet niemowlę. Dla osób niewidomych i niedowidzących przewidziano specjalne oznaczenie karty naklejką z alfabetem Braille’a, co ułatwia jej rozpoznanie w portfelu.

Dla osób wyjeżdżających na budowy, montaże czy instalacje za granicę EKUZ jest podstawowym zabezpieczeniem zdrowotnym. Daje prawo do świadczeń w publicznym systemie zdrowia kraju pobytu, ale tylko w zakresie świadczeń niezbędnych w czasie pobytu. Nie gwarantuje pełnej obsługi jak w prywatnej polisie i nie służy do planowania zabiegów, na przykład operacji ortopedycznych.

EKUZ nie jest prywatnym ubezpieczeniem turystycznym ani pracowniczym. Nie zastępuje polisy NNW, OC ani typowego ubezpieczenia podróżnego, nie zapewnia pełnej bezpłatności wszystkich świadczeń i nie działa poza Europą. Nie wolno jej mylić z komercyjną polisą, bo może to skończyć się wysokimi rachunkami za leczenie.

Jakie świadczenia zdrowotne obejmuje karta EKUZ?

Karta EKUZ obejmuje tak zwane świadczenia niezbędne medycznie w czasie Twojego pobytu za granicą. Chodzi o takie leczenie, którego nie można odłożyć do powrotu do Polski, bo stan zdrowia mógłby się pogorszyć. Prawo do leczenia przysługuje na takich samych zasadach jak obywatelom danego państwa, czyli masz równe traktowanie z lokalnie ubezpieczonymi pacjentami.

Do świadczeń, które najczęściej są objęte EKUZ, należą między innymi:

• wizyty u lekarza pierwszego kontaktu w publicznym systemie zdrowia,
• leczenie szpitalne przy nagłych zachorowaniach i wypadkach, na przykład po urazie na budowie,
• niezbędne badania diagnostyczne, takie jak RTG, podstawowe badania krwi czy USG,
• doraźna pomoc stomatologiczna w przypadku silnego bólu zęba,
• leczenie nagłego zaostrzenia chorób przewlekłych, na przykład astmy czy cukrzycy,
• świadczenia związane z ciążą i porodem, jeśli przypadają w czasie pobytu,
• podstawowa rehabilitacja konieczna do zakończenia leczenia urazu czy operacji.

Najczęściej rozliczanie leczenia odbywa się bezgotówkowo, pomiędzy NFZ a instytucją ubezpieczeniową w kraju, w którym przebywasz. Zdarza się jednak, że mimo posiadania EKUZ musisz zapłacić za usługę na miejscu. W takiej sytuacji możesz po powrocie do Polski złożyć do NFZ wniosek o refundację, korzystając ze specjalnego formularza dostępnego na stronie Funduszu. Zwrot zwykle nie przekracza kwot, które NFZ pokryłby przy leczeniu w tym kraju.

Z karty EKUZ skorzystasz tylko w placówkach działających w publicznym systemie danego państwa. Lekarz lub szpital muszą mieć umowę z tamtejszą kasą chorych lub inną instytucją ubezpieczeniową. Zanim zarejestrujesz się na wizytę, zawsze zapytaj, czy przyjmą Cię jako pacjenta z EKUZ, żeby uniknąć rozczarowań i rachunków z kliniki czysto prywatnej.

Jakich kosztów leczenia karta EKUZ nie pokrywa?

Podstawowa zasada jest prosta: EKUZ nie zwalnia z obowiązkowych dopłat, które w danym kraju ponoszą wszyscy ubezpieczeni. Jeśli obywatele dopłacają do wizyty, leku czy pobytu w szpitalu, Ty jako posiadacz karty zapłacisz dokładnie tak samo. Tych dopłat NFZ nie zwraca, nawet jeśli leczenie było nagłe i niezbędne.

Typowe przykłady współpłacenia, które pozostają po Twojej stronie, to między innymi:

• procentowa dopłata do wizyty u lekarza, na przykład około 30% honorarium we Francji,
• opłata za wezwanie karetki w niektórych krajach, na przykład w Austrii,
• dzienne opłaty za pobyt w szpitalu, na przykład około 10 euro za dzień w Niemczech,
• dopłaty do leków i materiałów medycznych, zgodnie z lokalnymi stawkami i zasadami refundacji.

Są też sytuacje, w których EKUZ w ogóle nie działa. Dotyczy to głównie leczenia, które z góry planujesz lub nie ma związku z nagłym pogorszeniem zdrowia. W takich przypadkach pokrywasz koszty samodzielnie lub z prywatnej polisy:

• planowane leczenie, na przykład umówiony wcześniej zabieg ortopedyczny czy korekta zaćmy,
• zabiegi z zakresu medycyny estetycznej, na przykład operacje plastyczne,
• leczenie u lekarzy i w placówkach całkowicie prywatnych, bez umowy z publicznym ubezpieczycielem,
• usługi ponadstandardowe, jak droższe plomby u dentysty czy jednoosobowy pokój w szpitalu.

Karta EKUZ co do zasady nie pokrywa kosztów transportu medycznego do Polski. Finansuje głównie leczenie na miejscu w kraju pobytu. Istnieje tylko wyjątkowa możliwość ubiegania się o pokrycie transportu do Polski, gdy dalsze leczenie na miejscu byłoby długotrwałe i dużo droższe niż przewiezienie pacjenta do kraju. Wtedy składasz do NFZ odrębny wniosek i czekasz na indywidualną decyzję.

W wielu krajach EKUZ nie obejmuje także kosztów akcji ratowniczych, zwłaszcza w górach i na stokach narciarskich. Przykładowo w Austrii pomoc, której udzielają ratownicy górscy po wypadku na stoku, traktowana jest jak świadczenie prywatne. Trzeba wtedy zapłacić za zwożenie ze stoku, zabezpieczenie urazu czy użycie śmigłowca, często w bardzo wysokich kwotach.

Do kosztów, których EKUZ nie obejmuje, należą również inne zdarzenia, typowe dla polis komercyjnych:

• ubezpieczenie na wypadek śmierci lub trwałego uszczerbku na zdrowiu (NNW),
• szkody wyrządzone osobom trzecim, czyli odpowiedzialność cywilna (OC),
• utrata, zniszczenie lub kradzież bagażu,
• zniszczenie lub zaginięcie narzędzi i sprzętu zawodowego, na przykład elektronarzędzi na budowie,
• utrata niezbędnego sprzętu medycznego, jak aparat tlenowy czy specjalistyczna pompa.

Najczęstsze pułapki przy poleganiu wyłącznie na EKUZ to bardzo wysokie koszty ratownictwa górskiego, transportu medycznego do Polski oraz leczenia w prywatnych klinikach. Osoba wyjeżdżająca do pracy fizycznej, na budowę albo na aktywny wypoczynek, na przykład narty czy prace na wysokości, powinna zawsze rozważyć dodatkowe ubezpieczenie komercyjne, dopasowane do rodzaju ryzyka.

W jakich krajach działa karta EKUZ i gdzie nie zadziała?

Karta EKUZ działa we wszystkich krajach Unii Europejskiej oraz w państwach EFTA, a także jest honorowana w Wielkiej Brytanii. Ma to ogromne znaczenie dla osób wyjeżdżających do pracy na budowach, w instalacjach czy przy wykończeniach właśnie w tych państwach. W każdym z nich możesz korzystać z publicznej opieki zdrowotnej na zasadach obowiązujących lokalnie ubezpieczonych mieszkańców.

Do grup państw i terytoriów, w których działa EKUZ, należą:

• kraje Unii Europejskiej, takie jak Niemcy, Francja czy Hiszpania,
• państwa EFTA: Islandia, Liechtenstein, Norwegia, Szwajcaria,
• Wielka Brytania po brexicie, w zakresie ustalonym w porozumieniach,
• zamorskie terytoria Francji: Gwadelupa, Martynika, Reunion, St Pierre-et-Miquelon oraz Gujana Francuska,
• portugalskie wyspy: Azory i Madera,
• hiszpańskie wyspy, w tym Majorka i Wyspy Kanaryjskie.

Są też miejsca powiązane z Europą, gdzie EKUZ nie obowiązuje. Dotyczy to między innymi:

• Wysp Normandzkich oraz Wyspy Man,
• państw miniaturowych: Monaco, San Marino, Watykan,
• wszystkich krajów spoza UE, EFTA i Wielkiej Brytanii, na przykład Turcji, USA, Kanady, państw arabskich czy krajów Azji.

Jeśli nie jesteś obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, możesz mieć dodatkowe ograniczenia. Osoby spoza UE, nawet posiadające kartę EKUZ, nie skorzystają z niej w niektórych państwach, na przykład w Islandii, Norwegii, Liechtensteinie, Szwajcarii i Danii. Warto to sprawdzić przed podpisaniem zagranicznej umowy o pracę.

W każdym z wymienionych krajów świadczenia w ramach EKUZ są realizowane wyłącznie w publicznym systemie zdrowia. Musisz więc upewnić się, że wybrana przychodnia lub szpital należy do tego systemu i ma umowę z lokalnym ubezpieczycielem. W prywatnych klinikach karta nie zadziała, nawet jeśli pracują tam ci sami lekarze co w sektorze publicznym.

Kto może otrzymać kartę EKUZ i jakie dokumenty są potrzebne?

Kto w ogóle ma prawo do EKUZ? Karta przysługuje osobom zgłoszonym do ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce albo mającym inne prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ. Może to być na przykład emerytura, renta, status bezrobotnego, działalność gospodarcza czy świadczenia z pomocy społecznej. Ważne, aby tytuł do świadczeń był aktywny w dniu składania wniosku.

Prawo do karty musi trwać także przez cały okres jej ważności. Jeśli w trakcie obowiązywania EKUZ stracisz ubezpieczenie lub inny tytuł do świadczeń, karta po krótkim czasie przestanie działać w systemie. Wtedy nawet „plastik” w portfelu nie zagwarantuje rozliczenia kosztów leczenia z NFZ.

Do podstawowych grup osób uprawnionych do otrzymania karty EKUZ należą:

• pracownicy zatrudnieni na różnych umowach, na przykład umowa o pracę czy zlecenie,
• osoby prowadzące działalność gospodarczą, zarówno pozarolniczą jak i rolniczą,
• rolnicy i domownicy rolników zgłoszeni do ubezpieczenia,
• bezrobotni zarejestrowani w urzędzie pracy,
• dzieci zgłoszone jako członkowie rodziny osoby ubezpieczonej,
• uczniowie, studenci i doktoranci, którzy mają ważny tytuł do ubezpieczenia,
• emeryci i renciści pobierający świadczenia,
• kobiety w ciąży i połogu na określonych zasadach, także nieubezpieczone z obywatelstwem polskim,
• osoby korzystające z pomocy społecznej, spełniające kryteria dochodowe.

Przy składaniu wniosku o EKUZ mogą być wymagane różne dokumenty, zależnie od Twojego statusu. Typowo potrzebne są:

• dokument tożsamości, czyli dowód osobisty lub paszport,
• dane potwierdzające ubezpieczenie, zwykle weryfikowane przez NFZ w systemach elektronicznych,
• legitymacja lub zaświadczenie o nauce dla ucznia, studenta czy doktoranta,
• decyzje lub zaświadczenia potwierdzające prawo do świadczeń z pomocy społecznej lub do emerytury i renty,
• zaświadczenie o ciąży lub połogu, gdy korzystasz z uprawnień specjalnych.

Każde dziecko ma swoją własną kartę EKUZ, także noworodek. Karta jest ważna razem z dokumentem tożsamości dziecka albo rodzica czy opiekuna, jeśli maluch nie ma jeszcze własnego dokumentu. Wniosek w imieniu dziecka składa zawsze rodzic lub opiekun prawny, podając dane dziecka jako osoby, której karta dotyczy.

Karta EKUZ dla pracowników, osób prowadzących działalność i bezrobotnych

Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę, zlecenia, umowy agencyjnej, pracy nakładczej lub mianowania ma prawo do EKUZ, jeśli pracodawca odprowadza za niego składki zdrowotne. Nie ma znaczenia, czy pracujesz na etacie, czy na kilku zleceniach jednocześnie. Gdy w systemie NFZ widniejesz jako osoba ubezpieczona, możesz wystąpić o kartę na okres wynikający z przepisów dla Twojej grupy.

We wniosku o EKUZ dotyczącym wyjazdu do pracy pracowniczej warto podać kilka dodatkowych informacji:

• rodzaj umowy, na przykład etat, zlecenie czy umowa agencyjna,
• dane pracodawcy, jeśli NFZ poprosi o ich uzupełnienie,
• przybliżony termin wyjazdu i orientacyjny czas pobytu za granicą,
• informację, czy jest to wyjazd typowo turystyczny, czy związany z pracą, delegacją lub kontraktem na budowie.

Osoby prowadzące działalność gospodarczą, zarówno pozarolniczą, jak i rolniczą, mogą otrzymać EKUZ pod warunkiem regularnego opłacania składek zdrowotnych. Zawieszenie albo zakończenie działalności przedsiębiorcy powoduje utratę prawa do świadczeń po 30 dniach. Po tym okresie karta w praktyce przestaje działać, mimo że data ważności wydrukowana na dokumencie może być dłuższa.

Bezrobotni zarejestrowani w urzędzie pracy są zgłaszani do ubezpieczenia zdrowotnego właśnie przez urząd. Dzięki temu również mają prawo do EKUZ, jednak zwykle na krótszy okres, najczęściej około dwóch miesięcy. Czasem NFZ może poprosić o potwierdzenie z urzędu pracy, że status osoby bezrobotnej jest nadal aktualny.

W zależności od grupy, mogą być potrzebne dodatkowe dane i dokumenty:

• pracownicy: dane pracodawcy, ewentualnie krótkie zaświadczenie o zatrudnieniu, jeśli NFZ o nie poprosi,
• przedsiębiorcy: dane firmy, numer NIP oraz informacja o opłacaniu składek zdrowotnych,
• bezrobotni: numer rejestracyjny w urzędzie pracy oraz ewentualne zaświadczenie o aktualnym statusie osoby bezrobotnej.

Karta EKUZ dla dzieci, studentów, emerytów, rencistów i kobiet w ciąży

W przypadku dzieci warunkiem uzyskania EKUZ jest zgłoszenie dziecka jako członka rodziny osoby ubezpieczonej. Każde dziecko otrzymuje własną kartę, choć we wniosku działa za nie rodzic lub opiekun. Dla osób do 18 roku życia standardowy okres ważności EKUZ jest dłuższy niż dla wielu dorosłych, co dobrze widać w zestawieniu okresów ważności w dalszej części tekstu.

Uczniowie, studenci i doktoranci powyżej 18 lat mogą dostać EKUZ na preferencyjnych zasadach, ale muszą potwierdzić, że nadal się uczą. Do wniosku trzeba dołączyć kopię ważnej legitymacji lub zaświadczenie o kontynuowaniu nauki. Status edukacyjny wpływa na okres ważności karty, który w tej grupie często wynosi około 18 miesięcy.

Emeryci i renciści uzyskują EKUZ na podstawie prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego. Okres ważności zależy tutaj od wieku i rodzaju świadczenia. Dla osób, które osiągnęły ustawowy wiek emerytalny, karta może być ważna nawet 20 lat. Emeryci młodsi, pobierający świadczenie przed osiągnięciem wieku emerytalnego, otrzymują kartę zazwyczaj na 5 lat. Renciści powyżej 18 roku życia najczęściej mają kartę ważną przez około 18 miesięcy.

Kobiety w ciąży i połogu mają szczególne uprawnienia, także wtedy, gdy nie są ubezpieczone, ale mają obywatelstwo polskie lub status uchodźcy czy ochrony uzupełniającej. Dla kobiet w ciąży karta EKUZ może być wystawiona na okres 6 miesięcy, a dla kobiet w połogu na 42 dni. Potrzebne jest zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę lub połóg oraz dokument potwierdzający obywatelstwo lub status pobytowy w Polsce.

Typowe dokumenty i potwierdzenia wymagane dla opisanych grup to między innymi:

• legitymacja szkolna, studencka lub doktorancka albo aktualne zaświadczenie o nauce,
• decyzja o przyznaniu emerytury lub renty,
• dokument potwierdzający obywatelstwo polskie lub status uchodźcy czy ochrony uzupełniającej,
• zaświadczenie lekarskie o ciąży lub połogu, jeśli korzystasz ze szczególnych uprawnień.

Jak wyrobić kartę EKUZ krok po kroku?

Wniosek o EKUZ możesz złożyć na trzy główne sposoby. Pierwszy to forma tradycyjna: osobiście w oddziale NFZ lub wysyłką pocztą, a w określonych sytuacjach także e-mailem. Drugi sposób to złożenie wniosku online przez Internetowe Konto Pacjenta lub platformę ePUAP. Trzeci wariant to użycie aplikacji mobilnej mojeIKP. We wszystkich przypadkach wydanie karty jest całkowicie bezpłatne i nie wiąże się z żadnymi opłatami skarbowymi.

Osoby wyjeżdżające do pracy na budowie, przy montażu instalacji czy pracach wykończeniowych powinny złożyć wniosek z wyprzedzeniem. W sezonie letnim, gdy wielu Polaków wybiera się za granicę, czas oczekiwania na przesyłkę z kartą może się wydłużyć. Dobrze jest mieć EKUZ w ręku co najmniej kilka dni przed terminem wyjazdu na kontrakt.

Jak złożyć wniosek o kartę EKUZ?

Wybór sposobu złożenia wniosku zależy od Twoich przyzwyczajeń oraz rodzaju wyjazdu. Inaczej podejdziesz do sprawy przy krótkim urlopie, a inaczej przy kilkumiesięcznym wyjeździe na budowę. Każdy z kanałów ma swoje zalety, ale wszystkie prowadzą do tego samego celu: otrzymania ważnej karty EKUZ przed wyjazdem.

Jeśli chcesz złożyć wniosek osobiście lub pocztą, przygotuj się na kilka prostych kroków:

• pobierz formularz wniosku w oddziale lub delegaturze NFZ albo z oficjalnej strony Funduszu,
• wydrukuj, starannie wypełnij i własnoręcznie podpisz wniosek,
• złóż dokument osobiście w oddziale lub delegaturze NFZ albo wyślij go pocztą tradycyjną,
• w formularzu zaznacz, czy chcesz odebrać kartę osobiście, czy chcesz, aby była wysłana pocztą.

Dla wyjazdów w związku z pracą, na przykład oddelegowaniem na budowę, możliwe jest przesłanie wniosku e-mailem na wskazany przez NFZ adres, na przykład typu [email protected]. W takim przypadku dokument musi być opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym. Bez ważnego podpisu elektronicznego wniosek wysłany mailem nie będzie skuteczny.

Coraz wygodniejszym sposobem jest złożenie wniosku przez Internetowe Konto Pacjenta. Procedura wygląda wtedy tak:

• zaloguj się na IKP, na przykład przez profil zaufany lub bankowość elektroniczną,
• wejdź w zakładkę „Moje konto”,
• odszukaj sekcję dotyczącą karty EKUZ i wybierz opcję „Złóż wniosek”,
• sprawdź, czy dane o Twoim ubezpieczeniu są poprawne,
• zatwierdź wniosek i wyślij go elektronicznie do NFZ.

Wniosek złożysz także w aplikacji mobilnej mojeIKP, co jest wygodne zwłaszcza przy częstych wyjazdach:

• zaloguj się do aplikacji mojeIKP,
• przejdź do kategorii „e-zdrowie”, a następnie wybierz „Ubezpieczenie zdrowotne za granicą” i „Wniosek o EKUZ”,
• wypełnij wniosek, wskazując swój status jako osoby ubezpieczonej,
• dołącz zdjęcia lub skany wymaganych dokumentów, na przykład legitymacji studenckiej, pamiętając o ograniczeniu wielkości plików,
• wpisz adres wysyłki karty, zgodnie ze wskazówkami aplikacji,
• potwierdź wymagane oświadczenia i podpisz wniosek profilem zaufanym.

Zarówno w IKP, jak i w aplikacji mojeIKP możesz śledzić status swojego wniosku. System pokazuje etapy, na przykład „w realizacji”, „zaakceptowany” lub „odrzucony”, a często także przybliżony termin wysyłki karty. Po nadaniu przesyłki pojawia się też informacja umożliwiająca sprawdzenie, gdzie znajduje się list z EKUZ.

W niektórych sytuacjach do wniosku trzeba dołączyć dodatkowe dokumenty, a ich brak opóźni rozpatrzenie sprawy:

• uczniowie, studenci i doktoranci powyżej 18 lat powinni dołączyć legitymację lub zaświadczenie o kontynuowaniu nauki,
• osoby objęte pomocą społeczną muszą przedstawić dokument potwierdzający prawo do świadczeń,
• kobiety w ciąży lub połogu bez ubezpieczenia dołączają zaświadczenie o ciąży albo połogu oraz dokumenty potwierdzające obywatelstwo lub status pobytowy.

Rozpatrywanie wniosku i odbiór karty EKUZ

Wnioski o wydanie EKUZ rozpatrują wojewódzkie oddziały NFZ oraz wybrane delegatury. W razie wątpliwości możesz skontaktować się z odpowiednim oddziałem telefonicznie lub mailowo i upewnić się, czy dokumenty dotarły oraz czy nie brakuje żadnych załączników. To szczególnie ważne przy pilnych wyjazdach do pracy.

Jeżeli złożysz wniosek osobiście w oddziale, karta jest zwykle wydawana „od ręki”, podczas jednej wizyty. Przy wnioskach składanych zdalnie, przez IKP, mojeIKP lub pocztą, standardowy czas oczekiwania to do około pięciu dni roboczych. W okresie od czerwca do września, gdy napływa więcej wniosków, czas ten może wydłużyć się nawet do kilkunastu dni.

O decyzji NFZ informuje elektronicznie, jeśli wniosek składałeś przez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP. Otrzymasz komunikat o wygenerowaniu karty albo o negatywnej weryfikacji wraz z podaniem przyczyn odrzucenia wniosku. Przy wnioskach złożonych przez IKP lub ePUAP możesz też sprawdzić status sprawy przez usługę „Status sprawy”, po podaniu identyfikatora przesłanego na Twój adres e-mail.

Kartę EKUZ możesz odebrać na kilka sposobów:

• osobiście w oddziale lub delegaturze NFZ,
• przez pełnomocnika, który okaże pisemne upoważnienie,
• pocztą, jeśli zaznaczyłeś taką opcję we wniosku lub składałeś go elektronicznie przez ePUAP, IKP albo mojeIKP.

Jak długo ważna jest karta EKUZ – okres ważności według grup ubezpieczonych

Okres ważności karty EKUZ zależy od tego, do jakiej grupy ubezpieczonych należysz i jaki masz tytuł do świadczeń. Jeśli często wyjeżdżasz na kontrakty budowlane, montażowe czy sezonowe prace fizyczne, dobrze jest zaplanować odnowienie karty z wyprzedzeniem. Dzięki temu unikniesz nerwowego sprawdzania daty ważności tuż przed wyjazdem.

Przed każdym wyjazdem za granicę warto sprawdzić, do kiedy Twoja EKUZ jest ważna. Najszybciej zrobisz to w Internetowym Koncie Pacjenta lub w aplikacji mojeIKP, gdzie widać zarówno datę ważności karty, jak i aktualny status Twojego wniosku. Jeśli karta wkrótce wygasa, złóż nowy wniosek z odpowiednim wyprzedzeniem.

Zdarza się, że prawo do korzystania z EKUZ wygasa wcześniej niż termin wydrukowany na karcie. Dzieje się tak wtedy, gdy kończy się prawo do świadczeń finansowanych przez NFZ, na przykład po utracie pracy czy zamknięciu działalności. W takiej sytuacji karta przestaje działać po 30 dniach od utraty tytułu do ubezpieczenia, nawet jeśli data ważności jest dłuższa.

Do typowych sytuacji powodujących utratę prawa do EKUZ należą:

• zakończenie pracy, w tym na umowie o pracę, zleceniu, mianowaniu oraz służbie w formacjach mundurowych,
• udzielenie dłuższego urlopu bezpłatnego,
• zawieszenie lub zakończenie działalności gospodarczej,
• utrata statusu osoby bezrobotnej zarejestrowanej w urzędzie pracy,
• utrata lub zawieszenie prawa do emerytury albo renty,
• utrata statusu rolnika w systemie ubezpieczeniowym,
• zakończenie świadczeń z pomocy społecznej, na przykład zasiłku stałego, świadczenia pielęgnacyjnego czy świadczenia przedemerytalnego,
• rozwiązanie umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego zawartej z NFZ.

Utrata prawa do posługiwania się kartą EKUZ dotyczy także członków rodziny zgłoszonych do ubezpieczenia, na przykład dzieci. Jeśli zaczynasz pracę, działalność gospodarczą lub otrzymujesz emeryturę czy rentę w innym państwie UE lub EFTA, powinieneś skontaktować się z oddziałem NFZ. Trzeba wtedy ustalić, w którym kraju mają być odprowadzane składki i które państwo odpowiada za finansowanie Twojego leczenia.

Przed każdym wyjazdem służbowym lub dłuższą pracą sezonową, na przykład na budowie za granicą, sprawdź nie tylko datę ważności karty EKUZ, ale także aktualność swojego tytułu do ubezpieczenia. Fizycznie ważna karta, przy utraconym ubezpieczeniu, może być w systemie całkowicie nieskuteczna.

Czy sama karta EKUZ wystarczy podczas wyjazdu za granicę?

Karta EKUZ jest podstawowym dokumentem potwierdzającym prawo do publicznej opieki zdrowotnej w Europie. Nie zastępuje jednak pełnego ubezpieczenia podróżnego ani pracowniczego, zwłaszcza gdy wykonujesz prace fizyczne, na wysokości czy w branży budowlanej. W takich zawodach ryzyko poważnych wypadków i kosztownych akcji ratowniczych jest po prostu większe.

Podczas wyjazdu istnieje wiele rodzajów ryzyka, których EKUZ nie obejmuje i które mogą dotyczyć szczególnie osób pracujących fizycznie:

• koszty transportu medycznego do Polski, poza wyjątkowymi sytuacjami,
• ratownictwo górskie i akcje poszukiwawcze, w tym użycie śmigłowca,
• wypadki przy pracy poza zakresem publicznego systemu zdrowia, na przykład w prywatnych klinikach,
• szkody wyrządzone osobom trzecim, czyli odpowiedzialność cywilna, także pracownicza,
• trwały uszczerbek na zdrowiu, który obejmuje polisa NNW,
• utrata narzędzi lub sprzętu zawodowego, na przykład elektronarzędzi, rusztowań czy sprzętu pomiarowego,
• utrata bagażu, także z rzeczami potrzebnymi do pracy.

Różnica między EKUZ a komercyjną polisą jest zasadnicza. Karta zapewnia dostęp do świadczeń na takim poziomie, jaki mają obywatele danego państwa, czyli razem z ich obowiązkowymi dopłatami. Polisa turystyczna lub pracownicza może natomiast pokryć koszty ponadstandardowe, transport medyczny, leczenie w placówkach prywatnych oraz usługi, które nie są związane bezpośrednio z publicznym systemem zdrowia.

W praktyce wystarczy jeden poważny wypadek, żeby przekonać się, że sama karta EKUZ to za mało. Ciężki wypadek na budowie, wymagający transportu śmigłowcem, może wygenerować ogromne koszty ratownictwa. Poważny wypadek komunikacyjny, po którym lekarze zalecą transport do Polski, również może okazać się bardzo drogi. Podobnie jest przy uprawianiu sportów wysokiego ryzyka, takich jak narty czy wspinaczka, oraz przy leczeniu w prywatnych klinikach, gdzie EKUZ po prostu nie działa.

Każdą podróż zagraniczną, szczególnie wyjazd do pracy fizycznej lub na budowę, warto zabezpieczyć podwójnie: poprzez wyrobienie karty EKUZ oraz wykupienie dopasowanej polisy komercyjnej. Przy wyborze polisy zwróć uwagę na pokrycie ratownictwa górskiego, transportu medycznego do kraju, NNW oraz OC pracownicze.

Dobrze dobrana kombinacja EKUZ i prywatnego ubezpieczenia sprawia, że nagły uraz na budowie, choroba na kontrakcie czy wypadek podczas aktywnego wypoczynku nie zrujnują Twojego budżetu. Świadome zaplanowanie ochrony przed wyjazdem oszczędza nerwy i pozwala skupić się na pracy albo odpoczynku, zamiast martwić się ewentualnymi rachunkami za leczenie.