Co to jest cytologia – wszystko, co musisz o niej wiedzieć

Boisz się badania cytologicznego albo odkładasz je od miesięcy, bo nie wiesz, czego się spodziewać. Możesz to zmienić, kiedy poznasz proste fakty o cytologii i jej znaczeniu dla zdrowia. Z tego tekstu dowiesz się, czym jest cytologia, jak przebiega, co wykrywa i jak się do niej przygotować, żeby wynik był wiarygodny.

Co to jest cytologia i czemu służy?

Cytologia ginekologiczna to badanie cytologiczne szyjki macicy, czyli mikroskopowa ocena komórek pobranych z jej powierzchni i kanału. Z szyjki pobiera się specjalny wymaz cienką szczoteczką, a następnie ogląda komórki pod mikroskopem w laboratorium. Na podstawie ich wyglądu cytodiagnosta lub patomorfolog ocenia, czy w nabłonku szyjki nie pojawiły się nieprawidłowe zmiany.

Cytologia jest przede wszystkim badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy. Oznacza to, że wykonuje się ją u kobiet, które nie mają żadnych objawów, po to aby wychwycić zmiany jeszcze zanim pojawi się rozwinięty nowotwór. To nie jest badanie wyłącznie „dla chorych”, ale narzędzie codziennej profilaktyki, które ma zmniejszać ryzyko ciężkiej choroby.

Główne cele cytologii są bardzo konkretne. Badanie ma wykryć stany przednowotworowe szyjki oraz bardzo wczesne postacie raka, kiedy leczenie daje największą szansę na pełny powrót do zdrowia. Używa się jej także do kontroli efektów leczenia zmian szyjki, po zabiegach takich jak konizacja. Cytologia pomaga też ocenić, czy w szyjce nie toczy się stan zapalny i czy nie ma cech niektórych infekcji, między innymi związanych z HPV wysokiego ryzyka.

Cytologia należy do szerszego zestawu działań, których celem jest ograniczenie zachorowalności i umieralności na raka szyjki macicy. Obok regularnych wizyt ginekologicznych i badań kontrolnych wyjątkowo ważne są też szczepienia przeciw HPV, które zmniejszają możliwość zakażenia typami wirusa związanymi z nowotworem. Połączenie tych elementów tworzy skuteczną profilaktykę, dostępną dla każdej kobiety.

Jeśli wykonujesz regularnie badanie cytologiczne, zyskujesz kilka bardzo istotnych korzyści, między innymi:

• mniejsze ryzyko zaawansowanego raka szyjki macicy, bo zmiany są wychwytywane na etapie przednowotworowym,
• większą szansę na mniej rozległe, oszczędzające leczenie narządu rodnego,
• realnie większą możliwość całkowitego wyleczenia, jeśli dojdzie do rozwoju zmian,
• kontrolę skuteczności leczenia po zabiegach na szyjce oraz po terapii zmian CIN,
• możliwość wczesnego wykrycia i leczenia stanów zapalnych, które same w sobie potrafią dawać przykre dolegliwości.

Cytologię traktuj jak regularny „przegląd techniczny” szyjki macicy. Badanie warto robić także wtedy, gdy nic Cię nie boli i nie masz żadnych objawów, bo właśnie wtedy profilaktyka działa najlepiej.

Na czym polega badanie cytologiczne?

Samo badanie cytologiczne jest proste i trwa krótko. Lekarz ginekolog lub przeszkolona położna zakłada wziernik do pochwy, aby uwidocznić szyjkę macicy, a następnie pobiera wymaz cytologiczny cienką, jednorazową szczoteczką z tarczy i kanału szyjki. Zebrane komórki trafiają na szkiełko lub do specjalnego pojemnika z płynem, są utrwalane, a potem przekazywane jako próbka do oceny w laboratorium.

W pracowni cytodiagnosta lub patomorfolog ogląda komórki pod mikroskopem i ocenia ich budowę oraz ewentualne nieprawidłowości. To etap, na którym wychwytuje się zmiany przednowotworowe, stany zapalne albo inne odchylenia. Taki sposób badania komórek stosuje się od wielu lat, a dzięki swojej skuteczności cytologia została włączona do programu profilaktycznego raka szyjki macicy w wielu krajach, także w Polsce.

W praktyce stosuje się dwa główne rodzaje cytologii. Klasyczna cytologia „na szkiełku” polega na rozprowadzeniu materiału bezpośrednio na szkle mikroskopowym jeszcze w gabinecie. Nowsza metoda, czyli cytologia na podłożu płynnym LBC, zakłada umieszczenie komórek w specjalnym płynie, a rozmaz przygotowuje się dopiero w laboratorium. Różnią się więc sposobem przygotowania materiału, ale idea pozostaje taka sama – mikroskopowa ocena pobranych komórek.

W laboratorium materiał przechodzi kilka powtarzalnych etapów. Standardowo obejmują one:

• transport próbki z gabinetu lub przychodni do laboratorium cytologicznego,
• przygotowanie rozmazu na szkle lub z płynu w cytologii LBC,
• barwienie preparatu specjalnymi barwnikami,
• dokładną ocenę mikroskopową komórek przez cytodiagnostę lub patomorfologa,
• opis wyniku według systemu Bethesda i przekazanie go do poradni lub lekarza prowadzącego.

Cytologia jest wykorzystywana na dwa sposoby. Z jednej strony stanowi badanie przesiewowe u kobiet bez objawów, z drugiej bywa elementem szerszej diagnostyki przy takich dolegliwościach jak krwawienia międzymiesiączkowe, krwawienia po stosunku czy uporczywe upławy. Nie zastępuje jednak pełnego badania ginekologicznego, USG ani innych badań, bo dotyczy głównie komórek nabłonka szyjki, a nie całego narządu rodnego.

Jak cytologia zmniejsza ryzyko raka szyjki macicy?

Rak szyjki macicy zwykle nie powstaje nagle. Rozwija się latami, a wcześniej w nabłonku pojawiają się zmiany przednowotworowe CIN, określane także jako dysplazja. Właśnie te dyskretne zmiany może wykryć dobrze wykonane badanie cytologiczne, zanim rozwinie się nowotwór inwazyjny, dający objawy i wymagający znacznie bardziej obciążającego leczenia.

Działanie ochronne cytologii opiera się na kilku mechanizmach, które uzupełniają się nawzajem:

• wczesne wychwycenie i wyleczenie zmian dysplastycznych, zanim przekształcą się w raka szyjki macicy,
• regularne monitorowanie kobiet, u których stwierdzono zakażenie HPV wysokiego ryzyka lub przebyte zmiany CIN w przeszłości,
• kierowanie pacjentek z nieprawidłowym wynikiem na dalsze badania, takie jak kolposkopia czy biopsja, które pozwalają dokładnie ocenić rozległość zmian,
• kontrola po leczeniu chirurgicznym szyjki, aby jak najszybciej wychwycić ewentualny nawrót zmian.

W wielu krajach, w których kobiety systematycznie zgłaszają się na badania w ramach programów przesiewowych, odnotowano wyraźny spadek częstości ciężkich postaci raka szyjki macicy oraz zgonów z jego powodu. Regularne wykonywanie cytologii przekłada się więc realnie na mniejszą liczbę zaawansowanych nowotworów, które trudno leczyć i które mogą zagrażać życiu.

Coraz częściej cytologię łączy się z testami HPV wysokiego ryzyka, w jednym pobraniu materiału. Takie „podwójne” badanie poprawia wykrywalność istotnych zmian. Silny efekt ochronny daje także połączenie cytologii i testów HPV ze szczepieniem przeciwko HPV u dziewcząt i młodych kobiet. Dzięki temu można ograniczyć ryzyko zakażenia oraz szybciej wykrywać zmiany u osób szczególnie narażonych.

Jak przebiega badanie cytologiczne i czy cytologia boli?

Wizyta zaczyna się od krótkiej rozmowy. Lekarz lub położna pyta o datę ostatniej miesiączki, przebyte ciąże, zabiegi na szyjce macicy, przyjmowane leki oraz ewentualne objawy, na przykład krwawienia kontaktowe czy upławy. Warto od razu powiedzieć o swoich obawach i wcześniejszych doświadczeniach, bo pomaga to dobrać sposób badania do Twoich potrzeb.

Następnie rozbierasz się od pasa w dół i siadasz lub kładziesz na fotelu ginekologicznym. Do pochwy wprowadzany jest wziernik, który delikatnie rozszerza ściany pochwy, aby uwidocznić szyjkę macicy. Po ustawieniu wziernika widoczna jest tarcza szyjki i wtedy lekarz pobiera wymaz cytologiczny specjalną szczoteczką, która lekko „obraca się” przy powierzchni szyjki. Samo pobranie zajmuje bardzo mało czasu.

Podczas poszczególnych etapów możesz odczuwać różne, zwykle łagodne doznania, między innymi:

• uczucie rozpierania lub lekkiego ucisku przy zakładaniu wziernika dopochwowego,
• krótkie „mazanie” lub delikatne dotykanie szyjki przy pobieraniu wymazu szczoteczką,
• czasem krótkotrwałe pobolewanie w podbrzuszu, podobne do skurczu miesiączkowego.

Dla większości kobiet cytologia nie jest badaniem bolesnym, choć bywa niekomfortowa. Nasilony dyskomfort pojawia się częściej wtedy, gdy mięśnie dna miednicy są bardzo napięte z powodu stresu, w okresie okołomenopauzalnym przy dużej suchości pochwy lub gdy w drogach rodnych toczy się ostry stan zapalny. Im lepiej się rozluźnisz i im spokojniejszy kontakt z badającą osobą, tym zwykle łatwiej znieść całe badanie.

Po pobraniu wymazu możesz zauważyć niewielkie, krótkotrwałe plamienie z dróg rodnych lub lekki dyskomfort w dole brzucha. Taki stan zazwyczaj szybko mija i nie wymaga specjalnego postępowania. Pilnie zgłoś się jednak do lekarza, jeśli po cytologii wystąpi obfite krwawienie, nasilony ból w podbrzuszu, gorączka lub inne objawy sugerujące infekcję, na przykład intensywne upławy o przykrym zapachu.

Całe badanie trwa zazwyczaj zaledwie kilka minut. Nie wpływa na zdolność do prowadzenia samochodu ani wykonywania codziennych obowiązków w pracy. Cytologię można wykonywać u kobiet z wkładką wewnątrzmaciczną, a także w ciąży, przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności i delikatnej techniki pobrania materiału. W takich sytuacjach sposób badania dostosowuje lekarz prowadzący.

Przed badaniem powiedz lekarzowi lub położnej, że odczuwasz lęk i poproś o spokojne wyjaśnienie kolejnych kroków. Głębokie, powolne oddychanie i rozluźnienie pośladków na fotelu ginekologicznym potrafią wyraźnie zmniejszyć dyskomfort podczas zakładania wziernika.

Co wykrywa cytologia i jakie ma ograniczenia?

Podstawowym zadaniem cytologii jest wykrywanie nieprawidłowych komórek nabłonka szyjki macicy o charakterze przednowotworowym lub nowotworowym. Dzięki ocenie pod mikroskopem można stwierdzić, czy komórki wyglądają prawidłowo, czy pojawiły się w nich zmiany wymagające dalszej diagnostyki.

W opisie cytologicznym można znaleźć informacje o różnych typach zmian. Najczęściej wykrywa się:

• zmiany śródnabłonkowe małego stopnia (LSIL), które zwykle wiążą się z przejściowym zakażeniem HPV,
• zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia (HSIL), związane z wyższym ryzykiem rozwoju raka,
• komórki podejrzane o proces nowotworowy lub raka inwazyjnego,
• zmiany odczynowe towarzyszące stanom zapalnym i drażnieniu szyjki,
• cechy niektórych infekcji, między innymi związanych z wirusem HPV, drożdżakami czy bakteriami.

Warto podkreślić, że cytologia nie jest testem na obecność wirusa HPV jako takiego. Do wykrywania DNA wirusa służą osobne testy molekularne, często wykonywane z tego samego materiału, ale oznaczane oddzielnie. Badanie cytologiczne nie rozpoznaje również wszystkich chorób narządu rodnego, na przykład nie daje pełnej informacji o jamie macicy czy jajnikach.

Jak każde badanie, cytologia ma swoje ograniczenia, o których trzeba wiedzieć:

• istnieje możliwość wystąpienia wyników fałszywie ujemnych, kiedy mimo zmian wynik wypada prawidłowo,
• zdarzają się także wyniki fałszywie dodatnie, wymagające dalszego wyjaśnienia,
• badanie nie wykrywa raka trzonu macicy ani nowotworów jajnika,
• czułość spada przy nieprawidłowym pobraniu materiału lub złych warunkach technicznych w laboratorium,
• rzadkie wykonywanie cytologii obniża jej wartość profilaktyczną, bo zmiany mogą pojawić się między odległymi w czasie badaniami.

Z tego powodu prawidłowy wynik cytologii nie daje absolutnej gwarancji, że w narządzie rodnym nie ma choroby. Jeśli obserwujesz u siebie niepokojące objawy, takie jak krwawienia po stosunku, plamienia między miesiączkami, ból w podbrzuszu czy nasilone upławy, trzeba zgłosić się do ginekologa niezależnie od wyniku ostatniej cytologii. W takich sytuacjach konieczna bywa bardziej rozbudowana diagnostyka.

Cytologia to bardzo ważny element profilaktyki, ale nie badanie „na wszystko”. Przy dolegliwościach ze strony narządu rodnego zgłaszaj się do ginekologa, nawet jeśli ostatni wynik cytologii był prawidłowy.

Przygotowanie do cytologii i najlepszy moment na badanie

Jak przygotować się do cytologii?

Dobre przygotowanie do cytologii wpływa zarówno na wiarygodność wyniku, jak i na Twój komfort podczas badania. Chodzi o to, aby nie wprowadzać do pochwy substancji, które mogą „przykryć” komórki szyjki lub utrudnić ich ocenę pod mikroskopem. Kilka prostych zasad wystarczy, żeby materiał był czytelny dla laboratorium.

Na kilka dni przed planowaną cytologią wprowadza się kilka ograniczeń. Dzięki nim próbka komórek lepiej nadaje się do oceny, a ryzyko konieczności powtórzenia badania jest mniejsze. Zazwyczaj zaleca się, aby:

• powstrzymać się od współżycia seksualnego przez około 24 godziny przed badaniem,
• zrezygnować z leków dopochwowych, irygacji pochwy, globulek, lubrykantów i środków plemnikobójczych przez 3–4 dni, zgodnie z zaleceniem lekarza,
• nie wykonywać innych badań dopochwowych, takich jak wymazy, posiewy czy USG dopochwowe, w ciągu doby przed cytologią,
• unikać kąpieli w wannie na 24 godziny przed wizytą, bo może to wypłukać część komórek z powierzchni szyjki.

Przed badaniem warto też poinformować lekarza o wszystkich objawach, które Cię niepokoją. Chodzi zwłaszcza o upławy, plamienia, świąd, ból przy współżyciu, podejrzenie infekcji. Bardzo ważne jest też zgłoszenie ciąży, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków oraz przebytych zabiegów ginekologicznych, szczególnie tych na szyjce macicy. Te informacje pomagają prawidłowo zinterpretować wynik.

W dniu badania zadbaj o zwykłą higienę okolic intymnych. Możesz umyć się tak jak na co dzień, najlepiej łagodnym środkiem do higieny intymnej. Unikaj jednak silnych środków myjących stosowanych dopochwowo czy dezodorantów intymnych tuż przed badaniem, bo mogą podrażnić błonę śluzową lub zmienić obraz komórek.

Na wizytę zabierz ze sobą kilka ważnych informacji. Przyda się data ostatniej miesiączki, wcześniejsze wyniki cytologii lub badań histopatologicznych oraz lista stosowanych leków, zwłaszcza hormonalnych. Taka „historia” bardzo ułatwia lekarzowi ocenę, czy obserwowane zmiany w cytologii są nowe, czy utrzymują się od dłuższego czasu.

Najczęstsze błędy tuż przed cytologią to współżycie, zastosowanie globulek dopochwowych i wykonanie irygacji. Te działania mogą zafałszować wynik i sprawić, że badanie będzie trzeba powtórzyć.

Który dzień cyklu jest najlepszy na cytologię?

Dobór dnia cyklu ma duże znaczenie dla jakości pobranego materiału. Cytologii nie wykonuje się podczas miesiączki, ponieważ obecność krwi utrudnia ocenę komórek i może prowadzić do wyniku nieczytelnego lub mało wiarygodnego. Czasem w razie pilnej potrzeby lekarz zdecyduje inaczej, ale standardowo badanie planuje się poza krwawieniem.

U kobiet miesiączkujących za optymalny uznaje się okres mniej więcej między 10. a 20. dniem cyklu. Badanie warto wykonać co najmniej kilka dni po zakończeniu miesiączki lub kilka dni przed jej spodziewanym początkiem. Taki przedział sprawia, że błona śluzowa szyjki jest zwykle w dobrym stanie do pobrania materiału, a ryzyko obecności resztek krwi jest niewielkie.

Co w sytuacji nieregularnych cykli lub w okresie okołomenopauzalnym, gdy krwawienia są niestabilne albo bardzo rzadkie. Wtedy cytologię można zaplanować praktycznie w dowolnym dniu, w którym nie występuje krwawienie. Najlepiej ustalić termin z lekarzem lub położną podczas umawiania wizyty, opisując typowy przebieg cyklu menstruacyjnego.

U kobiet w ciąży cytologię pobiera się często na początku prowadzenia ciąży, jeśli nie było aktualnego wyniku. Dokładny termin i sposób pobrania powinien ustalić lekarz prowadzący, który zna sytuację położniczą i może ocenić, jaki moment jest najbezpieczniejszy. Badanie w ciąży ma takie samo zadanie jak poza ciążą – ocenić stan komórek szyjki.

Jak często robić cytologię w różnym wieku?

Częstość wykonywania cytologii zależy od kilku czynników. Najważniejsze to wiek, początek współżycia, występowanie czynników ryzyka, wcześniejsze wyniki oraz zalecenia lekarza. Inaczej planuje się badania u młodej, zdrowej kobiety, a inaczej u osoby po przebytych zmianach CIN lub z dodatnim wynikiem testu HPV.

Obowiązujący w Polsce program profilaktyczny raka szyjki macicy zakłada zwykle rozpoczęcie badań przesiewowych około 25. roku życia lub kilka lat po rozpoczęciu współżycia. W ramach programu kobieta może wykonać badanie cytologiczne co 3 lata, jeśli poprzednie wyniki były prawidłowe. Wielu specjalistów zaleca częstsze badania, zwłaszcza u kobiet aktywnych seksualnie. W praktyce schemat może wyglądać tak:

• pierwsza cytologia kilka lat po rozpoczęciu współżycia lub około 25. roku życia,
• u zdrowych kobiet z prawidłowymi wynikami kolejne badania co 3 lata,
• u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka cytologia częściej, na przykład co 12 miesięcy, według zaleceń lekarza.

Do sytuacji, w których badania powinny być wykonywane częściej, należą między innymi: przebyte zmiany CIN, dodatni wynik testu HPV wysokiego ryzyka, obniżona odporność (na przykład po leczeniu onkologicznym lub w przebiegu niektórych chorób przewlekłych), palenie tytoniu oraz liczni partnerzy seksualni. W takich przypadkach lekarz zwykle ustala indywidualny harmonogram badań.

Można też rozważać rzadsze badania lub zakończenie przesiewu w określonym wieku, na przykład po wielu prawidłowych wynikach z rzędu u kobiety po zakończeniu aktywności seksualnej. Taka decyzja zawsze należy do lekarza prowadzącego, który bierze pod uwagę zarówno wiek, jak i całą historię ginekologiczną oraz ogólny stan zdrowia pacjentki.

Ważne jest, że szczepienie przeciw HPV nie zwalnia z wykonywania cytologii. Szczepionka zmniejsza ryzyko zakażenia najgroźniejszymi typami wirusa, ale nie eliminuje go całkowicie. Regularne badania przesiewowe nadal pozostają potrzebne, choć ryzyko wystąpienia zmian jest niższe.

Wynik cytologii – jak go odczytywać i ile czeka się na opis?

Współczesne wyniki cytologii opisuje się przede wszystkim według systemu Bethesda. To ujednolicony sposób klasyfikacji zmian, który precyzyjnie opisuje stan komórek nabłonka szyjki. W części opisów można jeszcze spotkać starszą klasyfikację Papanicolaou (tzw. grupy cytologiczne), ale coraz częściej dołącza się do niej zapis w systemie Bethesda, aby ułatwić interpretację.

Opis wyniku cytologii zawiera kilka stałych elementów, które pomagają zrozumieć, co dokładnie oceniono:

• dane pacjentki i informacje identyfikujące badanie,
• rodzaj pobranego materiału, na przykład cytologia klasyczna czy LBC,
• ocenę jakości próbki, czyli informację, czy materiał nadaje się do oceny,
• ogólny wynik – czy rozmaz jest prawidłowy, czy nieprawidłowy,
• szczegółowy opis ewentualnych zmian według systemu Bethesda,
• ewentualne zalecenia co do dalszego postępowania, na przykład powtórna cytologia, kolposkopia lub inna diagnostyka.

Na wynik cytologii zwykle czeka się od około 2 do 3 tygodni. W części placówek odpowiedź jest gotowa szybciej, szczególnie jeśli laboratorium cytologiczne znajduje się na miejscu. Jeśli przychodnia nie posiada swojego własnego laboratorium i próbka musi zostać przekazana dalej, czas oczekiwania może się wydłużyć. Warto o to dopytać przed badaniem, zwłaszcza gdy zależy Ci na szybkiej informacji.

Różnice dotyczą także formy odbioru wyniku. W publicznych placówkach opis cytologii często odbiera się osobiście, czasem podczas kolejnej wizyty u lekarza. W prywatnych gabinetach wynik bywa udostępniany online, wysyłany e‑mailem lub omawiany telefonicznie, zgodnie z zasadami danej placówki. Ważne, aby wiedzieć, czy wynik będzie przekazany bezpośrednio do Ciebie, czy trafi od razu do lekarza prowadzącego.

Po otrzymaniu opisu cytologii zawsze omów go z lekarzem lub położną. Nie interpretuj samodzielnie nieznanych skrótów i określeń, a zaleconych badań kontrolnych i wizyt nie odkładaj, nawet jeśli czujesz się dobrze.

Co oznaczają najczęstsze opisy wyników cytologii?

Określenia w systemie Bethesda mogą brzmieć obco, ale każde z nich ma konkretne znaczenie. Odnoszą się do określonych grup zmian, które różnią się stopniem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy i wymagają innego dalszego postępowania. Dobrze wiedzieć, co kryje się za najczęściej występującymi skrótami.

W opisach możesz spotkać między innymi takie sformułowania:

• NILM – rozmaz prawidłowy, bez cech zmian śródnabłonkowych lub nowotworowych, czasem z opisem łagodnego stanu zapalnego,
• obecność stanu zapalnego lub zmian odczynowych – zwykle wymaga leczenia przy objawach, a potem kontroli według zaleceń lekarza,
• ASC-US – nieprawidłowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu, często zaleca się powtórną cytologię lub test HPV po określonym czasie,
• LSIL – zmiany śródnabłonkowe małego stopnia, zazwyczaj związane z przejściowym zakażeniem HPV, często wystarcza obserwacja i kontrola,
• HSIL – zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia, wymagają pilniejszej diagnostyki, najczęściej kolposkopii i ewentualnej biopsji,
• AGC – atypowe komórki gruczołowe, które mogą wymagać rozszerzonej diagnostyki szyjki i trzonu macicy,
• podejrzenie nowotworu inwazyjnego – wskazuje na konieczność szybkiego skierowania do ośrodka specjalistycznego,
• „materiał nieodpowiedni do oceny” – ilość lub jakość komórek jest zbyt mała, aby wydać wiarygodny wynik, zwykle trzeba powtórzyć badanie.

Różnica między zmianami małego i dużego stopnia jest bardzo istotna. LSIL wiąże się z niższym ryzykiem progresji, często może samoistnie ustąpić, szczególnie u młodych kobiet, dlatego często zaleca się obserwację i kontrolne badania. HSIL niesie większe ryzyko przejścia w raka, dlatego wymaga dokładniejszej diagnostyki i zwykle szybszego działania.

W opisie cytologii mogą pojawić się także informacje pomocnicze, na przykład o florze bakteryjnej, obecności grzybów czy cechach infekcji wirusowej. Nie każdy taki zapis oznacza konieczność natychmiastowego leczenia. Często lekarz zestawia te dane z objawami, które zgłaszasz, i dopiero na tej podstawie decyduje o ewentualnej terapii.

Ostateczne decyzje co do dalszego postępowania zawsze podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę cały obraz kliniczny, a nie tylko pojedynczy wynik na kartce. Liczy się Twoje samopoczucie, obecność objawów, wyniki innych badań oraz przebyte choroby. Cytologia jest bardzo ważną wskazówką, ale nie jedyną.

Gdzie zrobić cytologię i jaki lekarz przeprowadza badanie?

Cytologię możesz wykonać zarówno w ramach publicznego systemu ochrony zdrowia, jak i prywatnie. W Polsce działa państwowy program profilaktyczny raka szyjki macicy, w którym kobiety z odpowiedniej grupy wiekowej mogą wykonać badanie bezpłatnie w określonych odstępach czasu. Wiele kobiet korzysta także z badań odpłatnych, łącząc cytologię z innymi wizytami ginekologicznymi.

Badanie jest dostępne w różnych miejscach, dlatego łatwo znaleźć placówkę blisko domu lub pracy. Cytologię wykonuje się najczęściej w takich punktach jak:

• gabinet ginekologiczny w przychodni POZ lub poradni specjalistycznej,
• poradnie ginekologiczno‑położnicze oraz poradnie K,
• przychodnie uczestniczące w programie profilaktyki raka szyjki macicy,
• prywatne gabinety ginekologiczne i centra medyczne,
• akcje wyjazdowe, na przykład cytobus, organizowane lokalnie przez samorządy lub fundacje.

Pobranie wymazu cytologicznego może wykonać lekarz ginekolog lub odpowiednio przeszkolona położna, na przykład w poradni POZ lub w ramach programu profilaktycznego. Bardzo duże znaczenie ma doświadczenie osoby pobierającej materiał, bo prawidłowa technika poprawia jakość próbki i zmniejsza ryzyko nieczytelnego wyniku.

Różnice organizacyjne między placówkami obejmują między innymi konieczność posiadania skierowania oraz koszt badania. W wielu publicznych przychodniach w ramach programu przesiewowego skierowanie nie jest potrzebne. W placówkach prywatnych cytologia wiąże się z opłatą, która zwykle mieści się w granicach od kilkudziesięciu do kilkuset złotych, w zależności od rodzaju badania i miejsca. Czasem droższa jest cytologia na podłożu płynnym LBC.

Wybierając miejsce badania, zwróć uwagę, czy przychodnia współpracuje z certyfikowanym laboratorium cytologicznym. Jeśli masz wątpliwości co do organizacji, zapytaj przy rejestracji o czas oczekiwania na wynik, formę jego odbioru oraz sposób przekazania do lekarza. Dobrze też upewnić się, czy w razie nieprawidłowego wyniku w tej samej placówce można wykonać dalszą diagnostykę, na przykład kolposkopię.