Co oznacza obecność kolonizujących bakterii w cewce moczowej według posiewu moczu?

Odebrałeś wynik posiewu moczu z dopiskiem „kolonizujące bakterie w cewce moczowej” i nie wiesz, co to naprawdę znaczy. Ten opis może brzmieć groźnie, a bardzo często wcale nie oznacza ciężkiego zakażenia. Z tego artykułu dowiesz się, kiedy taki wynik jest sygnałem alarmowym, a kiedy opisuje raczej naturalną sytuację lub błąd przy pobraniu próbki.

Co oznacza wynik posiewu moczu z opisem „kolonizujące bakterie w cewce moczowej”?

Posiew moczu to badanie mikrobiologiczne ilościowe i jakościowe, które polega na umieszczeniu próbki na specjalnym podłożu, wyhodowaniu bakterii i policzeniu ich liczby w CFU/ml czyli jednostkach tworzących kolonie na mililitr moczu. Laboratorium wskazuje także rodzaj drobnoustroju oraz dołącza antybiogram, który pokazuje wrażliwość bakterii na antybiotyki. Dopisek „kolonizujące bakterie w cewce moczowej” nie dotyczy samej liczby CFU, ale jest interpretacją wyniku w kontekście miejsca bytowania bakterii i obrazu klinicznego.

W praktyce kolonizacja cewki moczowej oznacza obecność drobnoustrojów zasiedlających końcowy, dystalny odcinek cewki, który graniczy z ujściem na skórze krocza. Ten fragment dróg moczowych prawie nigdy nie jest całkowicie jałowy, bo kontaktuje się ze skórą, florą pochwy lub okolicy odbytu. W takiej sytuacji bakterie mogą być wykryte w posiewie, a jednocześnie nie wywoływać stanu zapalnego, bólu ani pieczenia przy oddawaniu moczu.

Powyżej zwieracza pęcherza moczowego fizjologicznie mocz powinien być sterylny. Zdrowe drogi moczowe od pęcherza wzwyż pozostają wolne od bakterii dzięki kilku mechanizmom obronnym, między innymi odpływowi moczu, kwaśnemu pH oraz wydzielinie śluzówki utrudniającej przyczepianie się drobnoustrojów. Wyjątek stanowi właśnie dystalna część cewki, gdzie może bytować fizjologiczna flora bakteryjna, często wykrywana podczas posiewu.

Jeśli w opisie widzisz stwierdzenie „kolonizujące bakterie w cewce moczowej”, laboratorium lub lekarz sugeruje, że obecność drobnoustrojów może odzwierciedlać: wczesny etap zakażenia, bezobjawowy bakteriomocz albo po prostu zanieczyszczenie próbki bakteriami z krocza. Taka notatka wskazuje, że wynik wymaga interpretacji razem z objawami, a nie jest jednoznacznym dowodem choroby.

Sam dodatni posiew z informacją o kolonizacji nie jest jednoznacznym wskazaniem do wdrożenia antybiotyku. Decyzja o leczeniu zależy od tego, czy występują objawy zakażenia układu moczowego (ZUM), jakie są czynniki ryzyka (ciąża, wiek skrajny, kamica, przerost prostaty, immunosupresja, planowany zabieg urologiczny) oraz co pokazało badanie ogólne moczu, na przykład obecność leukocytów i azotynów.

Co lekarz ma na myśli pisząc o kolonizujących bakteriach?

W języku lekarzy kolonizacja w układzie moczowym oznacza trwałą lub przejściową obecność bakterii w dystalnej części cewki lub w próbce moczu, która nie wiąże się z ostrym stanem zapalnym. W takim stanie pacjent zazwyczaj nie odczuwa typowych dolegliwości, a liczba bakterii w posiewie bywa niska lub pośrednia, na przykład 10^2–10^3 CFU/ml. W osadzie moczu widzi się niewielką lub umiarkowaną liczbę leukocytów i czasem komórki nabłonka pochodzące z okolicy intymnej.

Kolonizacja może utrzymywać się tygodniami, a nawet miesiącami, zwłaszcza u pacjentów z cewnikiem, osób starszych lub chorych z zaburzeniami odpływu moczu. W takich sytuacjach bakterie tworzą warstwę biofilmu w świetle cewki czy na powierzchni cewnika, ale dopiero spełnienie dodatkowych warunków – na przykład zastój moczu, spadek odporności, zabieg urologiczny – uruchamia pełnoobjawowe zakażenie.

Zakażenie dróg moczowych różni się od kolonizacji tym, że występuje wyraźna reakcja zapalna. W posiewie często dominuje jeden typowy patogen, na przykład Escherichia coli, liczba bakterii jest znaczna, nierzadko ≥10^5 CFU/ml, a pacjent odczuwa pieczenie przy mikcji, częste parcie na mocz, bóle w podbrzuszu czy okolicy lędźwiowej. W badaniu ogólnym moczu pojawia się znamienna leukocyturia oraz dodatnie azotyny.

Opis „kolonizujące bakterie” bywa używany także wtedy, gdy lekarz podejrzewa zanieczyszczenie próbki moczu. W takim wyniku laboratoryjnym widoczna jest flora mieszana, czyli kilka gatunków bakterii naraz, typowe drobnoustroje skóry lub pochwy, a do tego niski poziom CFU/ml oraz liczne komórki nabłonka płaskiego. Taka konfiguracja silnie sugeruje, że problem leży w technice pobrania, a nie w samym układzie moczowym.

Jakie scenariusze kliniczne najczęściej kryją się za takim opisem?

Gdy lekarz widzi w opisie posiewu określenie „kolonizujące bakterie w cewce moczowej”, zwykle rozważa kilka możliwych sytuacji, które różnią się rokowaniem i sposobem postępowania:

• wczesna faza zakażenia dróg moczowych z dopiero narastającą liczbą bakterii,
• bezobjawowy bakteriomocz, czyli znamienna liczba bakterii bez dolegliwości klinicznych,
• przewlekła kolonizacja u osoby z długotrwale utrzymywanym cewnikiem moczowym,
• zanieczyszczenie próbki podczas pobrania, na przykład florą z krocza.

Wczesne zakażenie zwykle daje wyraźne objawy, choć liczba CFU/ml może być jeszcze niska lub pośrednia, szczególnie jeśli próbkę pobrano wcześnie, krótko po pojawieniu się dolegliwości albo już po rozpoczęciu antybiotykoterapii. W takiej sytuacji typowe są parcia naglące, pieczenie w cewce, częstomocz, a w badaniu ogólnym moczu stwierdza się leukocyturię i często dodatnie azotyny.

Bezobjawowy bakteriomocz oznacza, że w posiewie stwierdzono bakteriurię znamienną, na przykład ≥10^5 CFU/ml jednego gatunku bakterii, a jednocześnie pacjent nie zgłasza bólu ani pieczenia przy mikcji i nie ma gorączki. Taki stan jest częsty u seniorów, diabetyków oraz pacjentów z przewlekłym cewnikiem, a leczenia wymaga tylko w ściśle określonych sytuacjach, między innymi w ciąży czy przed zabiegami urologicznymi.

Przewlekła kolonizacja w przebiegu cewnikowania dróg moczowych polega na tym, że praktycznie wszyscy pacjenci z cewnikiem utrzymywanym powyżej dwóch tygodni mają dodatnie posiewy moczu. Zwykle obejmuje to florę mieszaną, często z udziałem Enterococcus faecalis czy Pseudomonas aeruginosa, ale bez typowych objawów ZUM leczenie antybiotykiem nie przynosi korzyści i może raczej nasilić antybiotykooporność.

Zanieczyszczenie próbki ma miejsce, gdy podczas pobierania moczu do pojemnika trafia flora skóry, pochwy lub krocza. Wynik opisuje wtedy florę mieszaną kilku gatunków, niskie wartości CFU/ml oraz liczne komórki nabłonka w osadzie moczu. Taki posiew zwykle wymaga jedynie powtórzenia badania z prawidłowo pobraną próbką, a nie natychmiastowej terapii.

To samo określenie „kolonizujące bakterie” może oznaczać zupełnie inną sytuację u zdrowej młodej osoby, a inną u ciężarnej czy przed operacją urologiczną, dlatego interpretacja wyniku zawsze musi uwzględniać objawy, sposób pobrania próbki i indywidualne czynniki ryzyka.

Jak posiew moczu ocenia liczbę bakterii i czym jest bakteriuria znamienna?

Jak odczytać liczbę cfu/ml na wyniku posiewu moczu?

Liczba bakterii w posiewie moczu jest podawana jako CFU/ml, czyli jednostki tworzące kolonie na mililitr. Każda kolonia widoczna na podłożu hodowlanym pochodzi z pojedynczej żywej komórki bakteryjnej lub małego skupiska zdolnych do podziału komórek. Dzięki temu można ocenić, czy w moczu znajduje się kilka, kilkaset czy setki tysięcy bakterii w 1 ml badanej próbki.

Tradycyjnie za próg tak zwanej bakteriurii znamiennej przyjmowano ≥10^5 CFU/ml jednego gatunku bakterii w moczu pobranym ze środkowego strumienia. To kryterium Kassa nadal ma duże znaczenie, ale obecnie progi CFU/ml dostosowuje się do sytuacji klinicznej i sposobu pobrania materiału. U kobiet z ostrym zapaleniem pęcherza, u mężczyzn z ZUM czy w przypadku posiewu z cewnika niższe wartości mogą być już uznawane za znamienne.

W uproszczeniu można przyjąć, że wartości poniżej 10^3 CFU/ml zwykle interpretowane są jako mało istotne klinicznie lub świadczące o kolonizacji bądź zanieczyszczeniu próbki. Przedział 10^3–10^4 CFU/ml to tak zwana „strefa szara”, w której znaczenie wyniku zależy od obecności typowych objawów ZUM, sposobu pobrania moczu i grupy pacjenta. Wartości ≥10^5 CFU/ml jednego gatunku bakterii są najczęściej uznawane za znamienne w klasycznych, powikłanych zakażeniach.

Kiedy niska liczba kolonii oznacza kolonizację, a kiedy początek zakażenia?

Znaczenie niskiej liczby CFU/ml, na przykład 10^2–10^3 CFU/ml, zależy od kilku elementów klinicznych. Bardzo ważne są typowe objawy zakażenia dróg moczowych, takie jak pieczenie, ból przy mikcji, częstomocz czy parcie na pęcherz. Duże znaczenie ma także płeć pacjenta, sposób pobrania moczu ze środkowego strumienia czy z cewnika oraz fakt, czy próbka nie była długo przechowywana w temperaturze pokojowej przed posiewem.

Niewielka liczba kolonii może oznaczać zarówno początek zakażenia, jak i nieszkodliwą kolonizację dystalnej cewki, a odwzorowanie rzeczywistej sytuacji utrudnia dodatkowo niedawna antybiotykoterapia. U pacjenta, który rozpoczął leki przeciwdrobnoustrojowe jeszcze przed pobraniem moczu, bakterie mogą być częściowo wyeliminowane z pęcherza, a w posiewie zostanie jedynie ich resztkowa ilość. Dlatego niskiego wyniku nigdy nie ocenia się w oderwaniu od objawów klinicznych.

W praktyce klinicznej lekarz zwraca uwagę na zestawienie kilku elementów jednocześnie, które pomagają rozróżnić wczesne zakażenie od zwykłej kolonizacji cewki:

• niska liczba CFU/ml w połączeniu z wyraźnymi objawami ZUM u kobiety lub mężczyzny sugeruje wczesną fazę infekcji, szczególnie gdy materiał pobrano z pęcherza przez cewnik,
• niska liczba CFU/ml przy braku dolegliwości, florze mieszanej i licznych komórkach nabłonka przemawia za kolonizacją lub zanieczyszczeniem próbki,
• niskie CFU/ml u pacjenta po świeżo zakończonej antybiotykoterapii mogą oznaczać częściowo wygaszone zakażenie i wymagają dokładnej oceny.

Istotny jest także rozkład gatunków bakteryjnych. Flora mieszana, czyli kilka gatunków naraz przy niskich lub pośrednich wartościach CFU/ml, najczęściej sugeruje zanieczyszczenie próbki moczu florą z krocza. Natomiast pojedynczy typowy patogen ZUM, na przykład Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae czy Proteus mirabilis, w dobrze pobranej próbce i przy objawach zakażenia może wskazywać na początek infekcji nawet wtedy, gdy poziom CFU/ml nie osiąga jeszcze wartości klasycznie znamiennych.

Jeśli wynik posiewu mieści się w „strefie szarej” między 10^3 a 10^4 CFU/ml, a objawy są słabo wyrażone lub niejednoznaczne, bezpieczniej jest powtórzyć posiew z prawidłowo pobranej próbki niż sięgać od razu po antybiotyk.

Jak odróżnić kolonizację cewki moczowej od zakażenia dróg moczowych?

Kolonizacja cewki moczowej to stan, w którym bakterie są obecne w dystalnym odcinku cewki lub w próbce moczu, ale nie wywołują ostrego zapalenia ani dolegliwości. Zakażenie dróg moczowych jest natomiast sytuacją, w której patogenne bakterie – najczęściej Escherichia coli – doprowadzają do reakcji zapalnej pęcherza, cewki, a czasem nerek, czemu towarzyszą objawy kliniczne i zmiany w badaniach laboratoryjnych.

Różnice kliniczne między kolonizacją a zakażeniem można zestawić, zwracając uwagę na obecność konkretnych dolegliwości i objawów ogólnych:

• w kolonizacji brak jest bólu i pieczenia przy oddawaniu moczu, a pacjent nie zgłasza potrzeby częstszych mikcji,
• w zakażeniu pojawia się dyzuria, częstomocz, uczucie parcia na pęcherz oraz bóle w podbrzuszu lub okolicy lędźwiowej,
• zakażeniu, szczególnie górnych dróg moczowych, mogą towarzyszyć gorączka, dreszcze, nudności i pogorszenie samopoczucia, czego nie obserwuje się w zwykłej kolonizacji.

Różnice widoczne są także w wynikach badań. W kolonizacji często obserwuje się niską lub umiarkowaną liczbę CFU/ml oraz brak znamiennej leukocyturii, a w osadzie moczu mogą występować komórki nabłonka i pojedyncze bakterie. W pełnoobjawowym zakażeniu posiew wykazuje bakteriurię znamienną jednego patogenu, badanie ogólne potwierdza liczne leukocyty, a szybkie testy paskowe wychwytują azotyny bakteryjne i esterazę leukocytową. Dodatkowo w morfologii krwi pojawia się leukocytoza, a stężenie CRP często rośnie.

W przypadku długotrwałego cewnikowania różnica między kolonizacją a zakażeniem bywa bardzo subtelna. Pacjenci z cewnikiem praktycznie zawsze mają dodatnie posiewy moczu, dlatego tutaj największe znaczenie mają objawy ogólne, takie jak gorączka, dreszcze, ból w okolicy nerek czy nagłe pogorszenie stanu ogólnego. Niewielka ilość bakterii w posiewie z cewnika bez tych cech zwykle odzwierciedla jedynie kolonizację biofilmu na powierzchni cewnika.

U niektórych grup chorych, na przykład u osób starszych, dzieci, pacjentów z zaburzeniami odporności lub z chorobami przewlekłymi, objawy ZUM mogą być nietypowe lub skąpe. Zdarza się, że zakażenie manifestuje się nagłym osłabieniem, splątaniem czy upadkami u seniora, bez wyraźnego pieczenia przy mikcji. W tych grupach nawet pozornie łagodna „kolonizacja” może szybciej przejść w zakażenie, dlatego próg czujności klinicznej jest niższy.

Kiedy obecność kolonizujących bakterii wymaga leczenia?

Bezobjawowa obecność bakterii w moczu, czyli kolonizacja lub bezobjawowy bakteriomocz, w większości sytuacji nie wymaga stosowania antybiotyków. Istnieją jednak dobrze zdefiniowane wyjątki, w których leczenie jest konieczne, bo ryzyko powikłań, na przykład odmiedniczkowego zapalenia nerek czy urosepsy, jest wysokie. Dlatego dodatni posiew zawsze powinien być rozpatrzony indywidualnie, z uwzględnieniem dynamiki objawów i ogólnego stanu pacjenta.

Kiedy kolonizujące bakterie zwykle nie wymagają antybiotyku?

Nowoczesne wytyczne jasno podkreślają, że bezobjawowy bakteriomocz u większości dorosłych niekorzystających z cewnika nie powinien być rutynowo leczony antybiotykami. Dotyczy to zwłaszcza zdrowych, nieciężarnych kobiet, mężczyzn bez dolegliwości ze strony dróg moczowych, osób starszych oraz chorych z cukrzycą, u których dodatni posiew bez objawów pojawia się stosunkowo często. W tych grupach leczenie nie obniża ryzyka powikłań, a jedynie zwiększa ekspozycję na działania niepożądane antybiotyków.

Podobne podejście obowiązuje u pacjentów z długotrwale utrzymywanym cewnikiem, u których kolonizacja moczu jest praktycznie regułą. Jeśli nie ma gorączki, bólu w okolicy lędźwiowej, dreszczy czy cech sepsy, podawanie kolejnych kursów antybiotyków jedynie selekcjonuje szczepy oporne, takie jak Pseudomonas aeruginosa czy enterokoki oporne na wankomycynę. W takich sytuacjach kładzie się nacisk na higienę układu odprowadzającego mocz i profilaktykę ZUM.

Do najczęstszych sytuacji klinicznych, w których kolonizujące bakterie traktuje się jako stan niewymagający antybiotykoterapii, choć wymagający obserwacji i działań profilaktycznych, należą:

• bezobjawowy bakteriomocz u zdrowych, nieciężarnych kobiet z pojedynczym dodatnim posiewem,
• obecność bakterii w moczu u seniorów, bez wyraźnych dolegliwości ze strony układu moczowego,
• dodatnie posiewy u pacjentów z cewnikiem, ale bez gorączki, bólu, dreszczy czy wzrostu parametrów zapalnych,
• bezobjawowa bakteriuria u chorych z cukrzycą, jeśli nie planuje się zabiegu urologicznego,
• kolonizacja moczu florą mieszaną przy cechach zanieczyszczenia próbki, wymagająca raczej powtórzenia badania niż leczenia.

Niepotrzebne stosowanie antybiotyków w sytuacji samej kolonizacji może wyrządzić więcej szkody niż pożytku. Prowadzi do selekcji szczepów opornych, utrudnia przyszłe leczenie, zwiększa ryzyko działań niepożądanych, takich jak biegunka, reakcje alergiczne czy zakażenie Clostridioides difficile, a także zaburza fizjologiczną florę jelitową i pochwową. Dlatego rozsądne ograniczenie antybiotykoterapii przy braku objawów jest bardzo istotne.

Kiedy lekarz zaleci leczenie mimo braku dolegliwości?

Istnieją sytuacje, w których nawet bezobjawowa obecność bakterii w moczu, nazwana kolonizacją lub bezobjawowym bakteriomoczem, wymaga aktywnego leczenia. Główna zasada mówi, że terapia jest konieczna szczególnie u kobiet w ciąży oraz u pacjentów przygotowywanych do zabiegów urologicznych przebiegających z naruszeniem ciągłości błony śluzowej dróg moczowych. W tych grupach nieleczony bakteriomocz wiąże się z dużym ryzykiem ciężkich powikłań.

Do sytuacji, w których lekarz zwykle zaleci antybiotykoterapię mimo braku klasycznych objawów ZUM, należą:

• ciąża, zwłaszcza w pierwszej połowie, gdy bezobjawowa bakteriuria zwiększa ryzyko odmiedniczkowego zapalenia nerek, porodu przedwczesnego oraz niskiej masy urodzeniowej dziecka,
• planowane zabiegi przezcewkowe, na przykład przezcewkowa resekcja gruczołu krokowego czy zabiegi na pęcherzu, które niosą ryzyko urosepsy przy obecności bakterii w moczu,
• świeży przeszczep nerki lub inne stany silnej immunosupresji, w których nawet niewielka liczba bakterii w moczu może doprowadzić do rozległego zakażenia,
• niektóre sytuacje u dzieci z ciężkimi wadami układu moczowego, gdy bezobjawowa bakteriuria wiąże się z wysokim ryzykiem uszkodzenia nerek.

Dobór antybiotyku w tych szczególnych grupach zawsze odbywa się na podstawie antybiogramu, który pokazuje, czy dany szczep jest wrażliwy na amoksycylinę, cefalosporyny, nitrofurantoinę, sulfonamidy, sulfametoksazol, doksycyklinę czy chinolony. Lekarz uwzględnia bezpieczeństwo terapii, w tym stan nerek oceniany między innymi przez kreatyninę, mocznik i eGFR, a u ciężarnych bierze pod uwagę wpływ leku na płód. U kobiet w ciąży oraz chorych po przeszczepie nerki często wykonuje się kontrolny posiew po zakończeniu leczenia.

W ciąży nawet „ciche” bakterie w moczu traktuje się poważnie, ponieważ nieleczona bezobjawowa bakteriuria kilkukrotnie zwiększa ryzyko odmiedniczkowego zapalenia nerek oraz niekorzystnych powikłań położniczych, takich jak poród przedwczesny czy niska masa urodzeniowa dziecka.

Kiedy kolonizujące bakterie w cewce moczowej są groźne?

Sama kolonizacja dystalnej części cewki moczowej zwykle jest stanem łagodnym i często nie powoduje żadnych dolegliwości. Może jednak stać się groźna, jeśli przekształci się w pełnoobjawowe zakażenie dróg moczowych lub gdy występują czynniki sprzyjające szerzeniu się infekcji w kierunku nerek. W takich okolicznościach nawet niewielka ilość bakterii obecnych w moczu może mieć poważne konsekwencje zdrowotne.

Szczególnie narażone na przejście kolonizacji w ciężkie zakażenie są niektóre grupy pacjentów, u których mechanizmy obronne układu moczowego są osłabione lub odpływ moczu jest utrudniony:

• kobiety w ciąży, u których zastój moczu i zmiany hormonalne sprzyjają wstępującemu zakażeniu,
• małe dzieci, zwłaszcza z wrodzonymi wadami układu moczowego i odpływem pęcherzowo moczowodowym,
• pacjenci z kamicą nerkową, przerostem prostaty czy zwężeniami cewki, którzy mają przewlekły zastój moczu,
• osoby z immunosupresją, po leczeniu onkologicznym, z zaawansowaną cukrzycą lub przewlekłą niewydolnością nerek,
• chorzy z długotrwałymi cewnikami i częstymi manipulacjami w drogach moczowych.

W takich sytuacjach pozornie „niewinna” kolonizacja może w krótkim czasie doprowadzić do odmiedniczkowego zapalenia nerek, a następnie do urosepsy, czyli zakażenia ogólnoustrojowego. Gdy odpływ moczu jest utrudniony przez kamień, guz, przerost prostaty lub zwężenie cewki, bakterie łatwo namnażają się powyżej przeszkody i mogą uszkadzać miąższ nerek. Nieleczone lub zbyt późno rozpoznane zakażenie w takim przebiegu grozi trwałym pogorszeniem funkcji nerek.

W kontekście stwierdzonej kolonizacji cewki moczowej ważne jest zwrócenie uwagi na objawy, które powinny skłonić do pilnej konsultacji lekarskiej. Do sygnałów alarmowych należą: gorączka powyżej 38 stopni, dreszcze, silny ból w okolicy lędźwiowej, nasilający się ból i pieczenie przy oddawaniu moczu, krwiomocz oraz znaczne pogorszenie samopoczucia. Pojawienie się takich dolegliwości może oznaczać, że kolonizacja przeszła w zakażenie górnych dróg moczowych.

U osób z przeszkodą w odpływie moczu, na przykład z kamicą, przerostem prostaty czy zwężeniem cewki, nawet niewielka ilość kolonizujących bakterii może w krótkim czasie wywołać ciężkie zakażenie, dlatego próg czujności klinicznej musi być u nich znacznie niższy niż w populacji ogólnej.

Jak przygotować się do posiewu moczu aby uniknąć zanieczyszczenia próbki?

Najczęstszą przyczyną fałszywie dodatnich wyników posiewu moczu oraz dopisku „kolonizujące bakterie w cewce moczowej” jest techniczne zanieczyszczenie próbki podczas jej pobierania. Do pojemnika trafia wtedy flora z krocza, skóry lub pochwy, a laboratorium nie jest w stanie odróżnić jej od rzeczywistej kolonizacji czy zakażenia. Dlatego prawidłowe przygotowanie do badania jest bardzo istotne, jeśli chcesz otrzymać wiarygodny wynik.

Mocz do posiewu najlepiej pobierać z pierwszego porannego oddania lub po co najmniej czterech godzinach przetrzymania w pęcherzu. Konieczne jest użycie wyłącznie sterylnego pojemnika przeznaczonego do badań mikrobiologicznych, dostępnego w aptece lub laboratorium. Warto unikać pobierania moczu w czasie obfitej miesiączki, bo obecność krwi zaburza interpretację, a wcześniej zgłosić lekarzowi niedawną antybiotykoterapię, która może dawać wynik fałszywie ujemny.

Bezpośrednio przed pobraniem należy wykonać dokładną toaletę okolicy ujścia cewki moczowej. Najlepiej umyć ręce, a następnie starannie umyć krocze wodą z łagodnym mydłem, bez stosowania środków dezynfekcyjnych, które mogłyby niszczyć bakterie w próbce. U kobiet należy odsunąć wargi sromowe, a u mężczyzn odciągnąć napletek, tak aby jak najlepiej oczyścić okolicę ujścia cewki z wydzieliny i zanieczyszczeń.

Podczas pobierania tak zwanego środkowego strumienia moczu najpierw należy oddać pierwszą porcję do toalety, aby wypłukać bakterie z końcowego odcinka cewki. Następnie, nie przerywając mikcji, środkową porcję skierować do pojemnika, uważając, by nie dotykać jego wewnętrznych ścianek ani pokrywki. Końcowy fragment strumienia ponownie trzeba oddać do toalety. Dzięki temu do badania trafia możliwie najczystsza część moczu z pęcherza.

Równie ważne jak sposób pobrania jest postępowanie z już zebraną próbką. Pojemnik z moczem powinien trafić do laboratorium w ciągu 1–2 godzin, najlepiej w temperaturze zbliżonej do pokojowej. Jeżeli natychmiastowe dostarczenie jest niemożliwe, próbkę można przechowywać w lodówce przez maksymalnie 24 godziny. Dostępne są też pojemniki z dodatkiem konserwującym, na przykład kwasu borowego, które hamują namnażanie bakterii w czasie transportu.

U niemowląt i małych dzieci prawidłowe pobranie moczu jest szczególnym wyzwaniem. Woreczki przyklejane do krocza są wygodne, ale obarczone wysokim ryzykiem zanieczyszczenia, bo łatwo dostaje się do nich flora skóry i stolca. Dlatego w niektórych sytuacjach, szczególnie gdy potrzebny jest wiarygodny posiew, preferuje się pobranie moczu przez cewnikowanie wykonywane przez personel medyczny, a u najmłodszych dzieci także nakłucie nadłonowe, które daje najbardziej czysty materiał.

W codziennej praktyce popełnia się kilka typowych błędów przy pobieraniu moczu do posiewu, które znacząco zwiększają ryzyko zanieczyszczenia próbki:

• dotykanie wewnętrznych ścianek lub brzegu pojemnika palcami czy skórą krocza,
• zbyt długi czas od pobrania do dostarczenia próbki do laboratorium, szczególnie bez chłodzenia,
• pominięcie dokładnej toalety okolic intymnych lub użycie silnych środków dezynfekcyjnych,
• pobieranie moczu w trakcie obfitego krwawienia miesiączkowego,
• pobieranie próbki z worka cewnikowego zamiast z przewodu lub świeżo założonego cewnika.

Jeżeli wynik posiewu sugeruje zanieczyszczenie, na przykład opisuje florę mieszaną, niską liczbę CFU/ml nietypowych bakterii oraz liczne komórki nabłonka, lekarz zwykle zleca powtórzenie badania z prawidłowo pobranej próbki. W takiej sytuacji zamiast pochopnie wdrażać antybiotyk bardziej rozsądne jest poprawienie techniki pobrania moczu i ponowna ocena rzeczywistej sytuacji w układzie moczowym.