1. Arytmia serca – co warto wiedzieć?

Masz wrażenie, że serce bije za szybko, za wolno albo jakby „gubiło rytm”? Z tego artykułu dowiesz się, czym jest arytmia serca, jakie daje objawy i kiedy powinna Cię skłonić do wizyty u kardiologa. Poznasz też metody diagnostyki oraz nowoczesne sposoby leczenia – od leków po zabiegi.

Czym jest arytmia serca i jak ją rozpoznać?

Arytmia serca to ogólne określenie każdego zaburzenia rytmu, kiedy serce bije zbyt szybko, zbyt wolno lub nieregularnie. W prawidłowych warunkach pracuje ono w rytmie zatokowym, a bodźce elektryczne powstają w węźle zatokowym i są przewodzone w sposób uporządkowany. U dorosłego w spoczynku taki fizjologiczny rytm oznacza zwykle 60–100 uderzeń na minutę i jest praktycznie nieodczuwalny. Gdy dochodzi do zakłóceń w układzie bodźcoprzewodzącym, pojawia się arytmia, którą możesz odczuwać jako kołatanie, „przerwy” w biciu lub silne uderzenia w klatce piersiowej.

Najczęstsze objawy arytmii – nie lekceważ sygnałów

• kołatanie serca lub uczucie przyspieszonego bicia,
• uczucie nierównej, „rozsypanej” pracy serca w klatce piersiowej albo w szyi,
• duszności, problemy z zaczerpnięciem pełnego oddechu,
• zawroty głowy, zasłabnięcia, omdlenia,
• ból lub ucisk w klatce piersiowej, także w spoczynku,
• przewlekłe zmęczenie i gorsza tolerancja wysiłku,
• nasilony niepokój lub stany lękowe bez wyraźnej przyczyny.

Objawy arytmii mogą pojawiać się zupełnie incydentalnie albo nawracać codziennie, a ich nasilenie bywa bardzo różne. U jednej osoby skończy się na krótkim, nieprzyjemnym kołataniu, a u innej ten sam typ zaburzenia rytmu wywoła utratę przytomności i stan bezpośredniego zagrożenia życia. Zwróć uwagę, czy dolegliwości pojawiają się w spoczynku, podczas wysiłku, po alkoholu lub dużej ilości kofeiny, bo taka informacja bardzo pomaga kardiologowi w ustaleniu rozpoznania.

Rodzaje zaburzeń rytmu serca

Czym różni się tachykardia od bradykardii?

Tachykardia oznacza przyspieszoną pracę serca, kiedy częstość rytmu przekracza 100 uderzeń na minutę w spoczynku. Bradykardia to z kolei zwolniona akcja serca, najczęściej poniżej 60 uderzeń na minutę, i u części pacjentów może prowadzić do omdleń lub znacznego osłabienia. U dobrze wytrenowanych sportowców oraz w czasie snu wolniejsza praca serca bywa całkowicie fizjologiczna, dlatego sam wynik pomiaru tętna zawsze trzeba odnieść do ogólnego stanu zdrowia, wieku oraz towarzyszących objawów.

Dlaczego migotanie przedsionków wymaga uwagi?

Migotanie przedsionków nazywa się czasem „epidemią XXI wieku”, ponieważ dotyczy ogromnej liczby dorosłych i seniorów. W tej arytmii przedsionki nie kurczą się prawidłowo, ale drgają chaotycznie, przez co krew zalega w ich jamach zamiast swobodnie przepływać. Takie zawirowania sprzyjają tworzeniu się skrzeplin, które mogą przemieścić się do naczyń mózgowych i spowodować udar niedokrwienny mózgu. Nieleczone migotanie przedsionków prowadzi także do stopniowego osłabienia mięśnia sercowego i rozwoju niewydolności, dlatego wymaga starannej diagnostyki, leczenia rytmu oraz ochrony przeciwzakrzepowej.

Na czym polega częstoskurcz i migotanie komór?

Arytmie komorowe, takie jak częstoskurcz komorowy czy migotanie komór, należą do najbardziej niebezpiecznych zaburzeń rytmu. W ich przebiegu komory serca kurczą się tak szybko i chaotycznie, że nie są w stanie efektywnie pompować krwi do narządów. W praktyce oznacza to gwałtowny spadek ciśnienia, utratę przytomności, a w krótkim czasie zatrzymanie krążenia, jeśli nie zostanie wykonana defibrylacja. Takie stany zawsze wymagają natychmiastowej pomocy medycznej i często zabezpieczenia pacjenta poprzez wszczepienie kardiowertera-defibrylatora.

Przyczyny arytmii – styl życia, choroby i genetyka

• choroby układu krążenia, w tym nadciśnienie tętnicze, wady wrodzone i nabyte zastawek, przebyty zawał mięśnia sercowego lub niewydolność serca,
• zaburzenia endokrynologiczne, przede wszystkim choroby tarczycy wpływające na tempo metabolizmu,
• zaburzenia elektrolitowe, czyli niedobory potasu oraz magnezu, często związane z odwodnieniem, biegunką albo przyjmowaniem niektórych leków moczopędnych,
• używki: nadużywanie alkoholu, palenie papierosów, wysokie dawki kofeiny i preparaty pobudzające,
• przewlekły stres, zaburzenia snu, skrajny wysiłek fizyczny oraz nagłe wahania emocji,
• predyspozycje genetyczne i dziedziczne choroby mięśnia sercowego lub kanałów jonowych.

Nawet w strukturalnie zdrowym sercu czynniki zewnętrzne, takie jak przewlekły stres, odwodnienie czy nadmierny wysiłek fizyczny, mogą wywoływać epizody zaburzeń rytmu i warto wtedy sprawdzić, czy w badaniach laboratoryjnych nie pojawiły się zaburzenia hormonalne lub elektrolitowe.

Jakie badania pozwalają wykryć zaburzenia rytmu serca?

Na czym polega diagnostyka kardiologiczna?

• EKG spoczynkowe – podstawowe badanie rejestrujące elektryczną aktywność serca, pozwalające uchwycić rodzaj rytmu i ewentualne przewodzenie nieprawidłowych impulsów,
• Holter EKG 24/48h – całodobowy zapis, który pomaga wykryć przemijające, napadowe arytmie, niewidoczne w krótkim EKG wykonywanym w gabinecie,
• echo serca – ultrasonograficzna ocena budowy mięśnia sercowego, zastawek i kurczliwości, przydatna zwłaszcza wtedy, gdy podejrzewa się tło strukturalne zaburzeń rytmu,
• testy wysiłkowe – kontrolowany wysiłek na bieżni lub ergometrze, który pokazuje reakcję serca na obciążenie i może sprowokować ukryte arytmie,
• badania laboratoryjne, w tym morfologia, elektrolity, glukoza, kreatynina czy TSH, które pomagają wykryć metaboliczne i hormonalne przyczyny problemu.

Kiedy warto skorzystać z konsultacji kardiologicznej online?

Teleporada kardiologiczna ma sens wszędzie tam, gdzie potrzebujesz szybkiej interpretacji wyników badań lub nasiliły się objawy, a dostęp do wizyty stacjonarnej jest utrudniony. Zdalna konsultacja sprawdza się także przy ustalaniu dawkowania leków antyarytmicznych i przeciwkrzepliwych, regularnym monitorowaniu osób z nadciśnieniem albo niewydolnością serca oraz w sytuacji, gdy pojawiły się nowe dolegliwości budzące niepokój, a chcesz dowiedzieć się, czy wymagają pilnej diagnostyki w trybie ostrego dyżuru.

Metody leczenia arytmii – od farmakologii po zabiegi

Jakie leki stosuje się w terapii arytmii?

Dobór leczenia farmakologicznego zależy od rodzaju zaburzeń rytmu, wieku pacjenta, innych chorób oraz ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych. W praktyce stosuje się przede wszystkim beta-blokery, które zwalniają akcję serca i stabilizują układ adrenergiczny, a także klasyczne leki antyarytmiczne wpływające na przewodzenie impulsów w mięśniu sercowym. U chorych z migotaniem przedsionków bardzo często konieczne są leki przeciwkrzepliwe, które znacząco zmniejszają ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu i innych zatorów w krążeniu systemowym.

Jakie są skuteczne sposoby na poprawę stylu życia przy arytmii?

Zmiana stylu życia potrafi wyraźnie ograniczyć liczbę napadów arytmii i poprawić samopoczucie, dlatego nie odkładaj jej na później. Zadbaj o zbilansowaną dietę z odpowiednią ilością warzyw, owoców i produktów bogatych w potas oraz magnez, a suplementację tych pierwiastków zawsze ustal z lekarzem, szczególnie jeśli przyjmujesz leki moczopędne. Ogranicz alkohol, rzuć papierosy, zmniejsz ilość mocnej kawy i napojów energetycznych, ponieważ pobudzają układ sercowo-naczyniowy. Dbaj o dobrą jakość snu, stałe pory odpoczynku oraz regularną, ale umiarkowaną aktywność fizyczną, która wzmacnia serce, a nie przeciąża go.

Jakie powikłania mogą wynikać z nieleczonej arytmii?

Nieleczone migotanie przedsionków to nie tylko uciążliwe kołatanie, ale przede wszystkim wysokie ryzyko udaru mózgu, dlatego kontrola rytmu serca i stosowanie leków zgodnie z zaleceniami kardiologa jest jedyną rozsądną drogą, by uniknąć trwałych uszkodzeń układu sercowo-naczyniowego.

W terapii częściej nawracających lub groźnych zaburzeń rytmu coraz większe znaczenie mają nowoczesne metody inwazyjne. Ablacja polega na precyzyjnym zniszczeniu ogniska arytmii w mięśniu sercowym za pomocą prądu o częstotliwości radiowej, krioablacji lub innowacyjnej elektroporacji, co u wielu pacjentów pozwala całkowicie wyeliminować napady. Kardiowersja elektryczna służy do szybkiego przywrócenia rytmu zatokowego w migotaniu przedsionków, natomiast wszczepialny kardiowerter-defibrylator chroni osoby z wysokim ryzykiem zagrażających życiu arytmii komorowych, monitorując rytm i w razie potrzeby automatycznie przerywając niebezpieczny epizod.